Geçmişteki Vergi/Oda Kaydımla Geriye Dönük Bağ-Kur (SGK) Kaydı Yaptırabilir Miyim?

Geçmişte vergi mükellefiyseniz veya bir odaya kayıtlıysanız ama bu dönem için Bağ-Kur kaydınız yoksa, geriye dönük olarak bu kaydı yaptırmanız mümkün olabilir. Bu, emeklilik hesabınızı doğrudan etkileyen önemli bir fırsat.

Geriye dönük tescil ve borçlanma dönemlerinin nasıl belirlendiğini, kurumun hatalı prim tahsilatlarında iyi niyet kuralının nasıl işlediğini ve “bir günlük” tespit davasının mümkün olup olmadığını anlatıyoruz.

Geriye Dönük Bağ-Kur Tescilinin Hukuki Altyapısı: Hizmet Tespiti Davası Açılabilir Mi?

Sosyal güvenlik hukukunda en sık düşülen yanılgı, işçi statüsünde (4/1-a) çalışanların açabildiği “Hizmet Tespiti Davası”nın, esnaf ve sanatkârlar (4/1-b / Bağ-Kur) tarafından da aynı kolaylıkla açılabileceğinin sanılmasıdır. İşçi (SSK’lı) olarak çalışan bir kişi, sigortasız çalıştırıldığı yılları şahitler ve belgelerle ispatlayarak 5 yıl içinde hizmet tespiti davası açabilirken; Bağ-Kur sigortalılığında durum tamamen farklıdır.

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu‘na ve mülga 1479 sayılı Bağ-Kur Kanunu’na göre, Esnaf Bağ-Kur sigortalılık sürelerinin geçmişe yönelik tespitine (dava yoluyla tesciline) imkân veren genel bir yasal düzenleme bulunmamaktadır.

Kanun koyucu, kendi nam ve hesabına çalışanların kayıt ve tescillerini bizzat kendilerinin veya ilgili meslek odalarının süresi içinde yapmasını emretmiş; bu süreler kaçırıldığında ise geriye dönük tescili sadece “özel yasal düzenlemeler (geçici maddeler)” ile belirli periyotlar dâhilinde bir hak (borçlanma hakkı) olarak sunmuştur.

Bu geçici maddelerdeki süreleri kaçıranların, sırf “vergi kaydım vardı” diyerek genel mahkemelerde dava açıp o günleri geri kazanması hukuken kural olarak mümkün değildir. Bu teknik ayrımın detayları için Sosyal Güvenlik Hukuku sayfamızı mutlaka incelemelisiniz.

Yasal Düzenlemelere Göre Geriye Dönük Tescil ve Borçlanma Dönemleri

Geriye dönük Bağ-Kur kaydı yaptırıp yaptıramayacağınız, vergi veya oda kaydınızın hangi yıllara ait olduğuna ve o yıllarda yürürlükte olan kanunların size tanıdığı hakları süresinde kullanıp kullanmadığınıza göre belirlenir. Yargıtay’ın ve Kanunların çizdiği dönemler şu şekildedir:

1. 20 Nisan 1982 Öncesi Dönem

1479 sayılı Kanun’da 14.04.1982 tarih ve 2654 sayılı Kanun ile yapılan değişiklikler öncesinde, bağımsız çalışanların meslek kuruluşlarına (odalara) kayıt yaptırarak çalışmaya başlamaları sigortalı sayılmaları için yeterliydi.

2. 20 Nisan 1982 – 4 Ekim 2000 Arası Dönem (Geçici 18. Madde Engeli)

Uygulamada en çok mağduriyetin yaşandığı dönemdir. 14.03.1985 tarihinde 3165 sayılı Kanun ile yapılan değişiklikle, vergi kaydı veya esnaf odası/sicil kayıtları sigortalılık için yeterli görülmüştür. Ancak kanun koyucu bu döneme ait eski kayıtların sonsuza dek askıda kalmasını engellemek için 4956 sayılı Kanun’la 1479 sayılı Kanun’a Geçici 18. Madde’yi eklemiştir.

Bu maddeye göre; 04.10.2000 tarihine kadar sigortalılık niteliği taşıdıkları hâlde Kuruma kayıt ve tescilini yaptırmamış olanların sigortalılık hakları, doğrudan 04.10.2000 tarihinden itibaren başlatılmıştır.

3. 4 Ekim 2000 – 1 Ekim 2008 Arası Dönem (Geçici 8. Madde)

5510 sayılı yasanın yürürlüğe girmesinden önceki son kısıtlamadır. 5510 sayılı Kanun’un Geçici 8. maddesi uyarınca; sigortalılık niteliği taşıdıkları hâlde bu Kanun’un yürürlüğe girdiği 01.10.2008 tarihine kadar kayıt ve tescillerini yaptırmayanların sigortalılığı 01.10.2008 tarihinden itibaren başlar.

Kurumun Hatalı Prim Tahsilatı ve İyi Niyet İstisnası (MK Madde 2)

Yukarıda anlattığımız Geçici 18. ve Geçici 8. maddeler gereğince süreleri kaçıranların hiçbir şansı yokmuş gibi görünse de, hukukun koruduğu büyük bir istisna mevcuttur: “İyi Niyet Kuralları Çerçevesinde Yapılan Prim Ödemeleri.”

Eğer zorunlu sigortalılık tesciliniz (kaydınız) bulunmadığı hâlde veya kayıt tarihinizden önceki dönemlere ait olduğu hâlde, SGK sizden geçmişe yönelik olarak icra tehdidiyle, prim affı/yapılandırma kanunlarıyla (örneğin 3780 veya 4247 sayılı Kanunlar kapsamında) bir prim tahsilatı yapmışsa durum değişir.

Yargıtay içtihatlarına göre; Sosyal Güvenlik Kurumunun, tescili olmayan bir kişiden yıllarca prim toplaması, parayı kasasında uzun süre nemalandırması ve emeklilik vakti geldiğinde “Senin aslında kaydın yokmuş, ödediğin primler geçersizdir” demesi Türk Medeni Kanunu’nun 2. maddesindeki (Dürüstlük Kuralı / İyi Niyet) ilkesiyle bağdaşmaz.

Bu durumda, şayet o boşluk dönemlerine ilişkin olarak Kuruma ödediğiniz prim dekontlarınız (veya vergi, ürün tevkifatı kesintileriniz) varsa, mahkeme bu prim ödemelerinin kapsadığı süreyi “isteğe bağlı sigortalılık” veya duruma göre zorunlu sigortalılık süresi olarak kabul ederek geriye dönük tescilinizi (dava yoluyla) yapmaktadır. Bu nedenle, prim ödeme geçmişinizin uzman bir avukat tarafından aktüeryal olarak incelenmesi büyük önem taşır.

Oda ve Sicil Kayıtlarındaki Usulsüzlüklerin Düzeltilmesi (Geçici 54. Madde)

Geriye dönük Bağ-Kur davalarında karşılaşılan bir diğer yaygın sorun ise, SGK’nın “Esnaf sicil ve oda kaydın var ama bu kayıtlar zamanında usulüne uygun tutulmamış (usulsüzlük var)” diyerek sigortalılığı toptan iptal etmesidir.

Kanun koyucu bu mağduriyeti gidermek için 6552 sayılı Kanun ile 5510 sayılı Kanuna Geçici 54. Maddeyi eklemiştir. İlgili düzenlemeye göre; esnaf ve sanatkâr siciline veya odasına kayıtlı olup da Kuruma tescili yapılan ancak sonradan üye kayıtlarının mevzuata uygun yapılmadığı (sahte olmamak şartıyla usulsüz olduğu) anlaşılan kişilerin, 22.03.1985 tarihinden sonraki sürelere ait prim, gecikme zammı ve cezalarını 31.12.2013 tarihine kadar ödemiş olmaları şartıyla, iptal edilen sigortalılıkları başlangıç tarihinden itibaren geçerli (sahih) kabul edilmiştir.

Eğer ödemeler zamanında yapılmışsa, Kurumun “usulsüz kayıt” bahanesiyle günlerinizi silme işlemi İş Mahkemelerinde açılacak dava ile iptal edilebilmektedir.

“Bir Günlük” Bağ-Kur Tespiti Davası Açılabilir Mi?

SSK’lı (4/1-a) işçiler, sigorta başlangıç tarihlerini geriye çekebilmek (ve böylece daha erken emekli olabilmek) için mahkemelerde sıklıkla “Bir Günlük Hizmet Tespiti (Sigorta Başlangıcı Tespiti) Davası” açarlar. Bu, SSK sisteminde çok faydalı bir yoldur.

Ancak aynı strateji Bağ-Kur’da (4/1-b) ve Tarım Bağ-Kur’unda işe yaramaz. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun (Örn: 31.5.2017 tarih, 2015/21-840 Esas, 2017/1042 Karar) yerleşik içtihatlarına göre; 1479 ve 2926 sayılı kanunlar kapsamında yaşlılık aylığına hak kazanmak için “sigortalılık süresinin başlangıcı” değil, “primi ödenmiş gün sayısı” esastır.

Bu nedenle, bir Bağ-Kur’lunun mahkemeden “Benim sigorta başlangıcımın şu tarih olduğunun, 1 gün süreyle tespitine” şeklinde karar almasının emekliliğine (prim gününe) doğrudan bir katkısı olmayacağından, bu davanın açılmasında “hukuki yarar” bulunmamaktadır ve dava usulden reddedilir. Bağ-Kur davalarında hedef daima “kapsamlı prim ödeme günlerinin ihya edilmesi ve borçlanma/ödeme eylemlerinin geçerliliği” olmalıdır.

Uzman Avukat Değerlendirmesi ve Sonuç

Geçmiş vergi mükellefiyetinize veya esnaf odası kaydınıza dayanarak geriye dönük Bağ-Kur tescili yaptırmak basit bir dilekçe işi değil. 2000 yılı ve 2008 yılı milatları ile Kurumun uyguladığı hak düşürücü süreler dikkat gerektiriyor.

Ama süreyi kaçırdığınızı düşündüğünüz dönemde bile küçük bir prim tevkifatı, vergi affı kapsamında yapılan bir ödeme veya Kurumun yıllarca ses çıkarmadan tahsil ettiği primler süreyi yeniden değerlendirmenizi sağlayabilir.

Geriye dönük Bağ-Kur tespitinde belirleyici olan beyan değil, o dönemde var olan resmî kayıttır. Vergi mükellefiyeti kaydı, esnaf ve sanatkârlar odası ya da ticaret odası kaydı, ticaret sicil kaydı ve varsa işyeri ruhsatı bu tespitin dayanağını oluşturur. Kurum bu kayıtlar üzerinden sigortalılığın hangi tarihte başladığını belirler ve tescil işlemini yapar.

Tespitin doğal sonucu, o döneme ait primlerin gecikme cezası ve gecikme zammıyla birlikte ödenmesidir; yani geriye dönük kayıt bir hak kazanımı olduğu kadar bir borç yükümlülüğü de doğurur. 5510 sayılı Kanun’un 26. maddesi, kendi nam ve hesabına çalışan sigortalılara malullük aylığı bağlanabilmesi için genel sağlık sigortası dahil prim ve prime ilişkin her türlü borcun ödenmiş olmasını zorunlu tutar. Benzer şart 19. maddede sürekli iş göremezlik geliri için de aranır.

Bu yüzden tescil öncesinde toplam prim borcunun hesaplatılması gerçekçi bir karar vermenizi sağlar. Tarım Bağ-Kur sigortalılığı ve borçlanmayı ayrı bir yazıda ele aldık. Sosyal Güvenlik Hukuku alanındaki deneyimimizle, kayıtlarınızın hangi tarihe kadar geriye gittiğini ve doğacak prim yükünü birlikte hesaplamak için iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.

SIKÇA SORULAN SORULAR

İLGİLİ YAZILAR