Tarım Bağ-Kur Sigortalılığımın Tespiti ve Geriye Dönük Borçlanma Nasıl Yapılır?

Tarımla uğraşıyorsanız ve sigortalılığınız kayıtlara geçmemişse, tarım Bağ-Kur sigortalılığınızın tespiti için dava açıp geriye dönük borçlanmanız mümkün. Ürün kesintisi (tevkifat) kayıtları bu davada önemli bir delil oluşturuyor.

Tevkifat yoluyla geriye dönük sigortalılığın nasıl tespit edildiğini, prim borcu nedeniyle durdurulan sigortalılığın nasıl ihya edildiğini ve “bir günlük” tespit davasının tarım Bağ-Kur’da işe yarayıp yaramadığını anlatıyoruz.

Tarım Bağ-Kur Sigortalılığının Hukuki Altyapısı ve Tescil Şartları

Tarım Bağ-Kur (kendi adına ve hesabına tarımsal faaliyette bulunanlar) sigortalılığının geçmişe yönelik tespiti, SSK’lı (4/1-a) işçilerin açtığı hizmet tespiti davalarından oldukça farklı, kendine has ve çok daha katı kuralları olan bir hukuki süreçtir.

Mülga (yürürlükten kalkan) 2926 sayılı Tarımda Kendi Adına ve Hesabına Çalışanlar Sosyal Sigortalar Kanunu ve günümüzde yürürlükte olan 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu‘nun 4. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendinin (4) numaralı alt bendi, bu sürecin temelini oluşturur. İşçi sigortalılığında “hizmet akdi ve bağımlılık” aranırken, Tarım Bağ-Kur sigortalısı sayılabilmenin mutlak koşulu “tarımsal faaliyetin kesintisiz sürdürülmesi”dir.

2926 sayılı Kanun’un 2. ve 3. maddeleri uyarınca, ilgilinin tarımsal faaliyetinin bulunduğu ilin kanun kapsamına alındığı tarihten başlayarak yasada belirtilen sürede sigortalı olarak tescil için kuruma başvurmamış olması durumunda, sigortalılık Kurum tarafından resen (kendiliğinden) tescil edildiği tarihi takip eden aybaşı itibarıyla başlatılır.

Ancak 5510 sayılı Kanun’un 7. maddesine göre; tarımda kendi adına ve hesabına bağımsız çalışanların tarımsal faaliyetlerinin ilgili meslek kuruluşlarınca (Ziraat Odaları vb.) veya kendilerince bir yıl içinde bildirilmesi hâlinde kaydedildiği tarihten, bildirilmemesi hâlinde ise bildirimin Kuruma yapıldığı tarihten itibaren sigortalılık başlar. Bu nedenle geçmişe yönelik salt bir başvuru ile sigortalılık kazanmak mümkün değildir; fiili bir eylemin belgelenmesi şarttır. Sosyal güvenlik sistemindeki tüm tescil ayrımları için Sosyal Güvenlik Hukuku sayfamızı mutlaka incelemelisiniz.

Tevkifat (Ürün Kesintisi) Yoluyla Geriye Dönük Sigortalılık Tespiti

Tarım Bağ-Kur sigortalılığının geçmişe dönük olarak kazanılmasındaki en kilit hukuki argüman “Tevkifat” (Kesinti) uygulamasıdır. 2926 sayılı Kanun’un 36. maddesi ve ürün tesliminde bulunanlardan prim kesintisi yapılacağına ilişkin yasal düzenlemeler uyarınca; çiftçilerin tarımsal ürünlerini (pancar, fındık, çay, tütün, buğday vb.) kamu kurumlarına, kooperatiflere veya özel fabrikalara teslim ettiklerinde, ürün bedellerinden Bağ-Kur primi adına (%1 ila %5 arasında değişen oranlarda) kesinti yapılması zorunludur.

İşte Yargıtay ve Hukuk Genel Kurulu kararları ışığında; Kurumun prim alacaklarını ürün bedellerinden tevkifat suretiyle tahsil etmiş olması, çiftçinin “sigortalı olma iradesini” (tescil iradesini) ortaya koyduğu anlamına gelir. Eğer çiftçiden prim kesintisi yapılmış ancak Bağ-Kur (SGK) sigortalıyı resen kayıt ve tescil etmemişse, Kurum yasanın kendisine yüklediği “resen tescil yükümlülüğüne” aykırı davranmış demektir. Bu hukuki ihlal nedeniyle, mahkemeler prim tevkifatının (kesintisinin) yapıldığı tarihi izleyen aybaşından itibaren kişinin Tarım Bağ-Kur sigortalısı olarak kabul edilmesine karar vermektedir.

Sadece Ziraat Odası Kaydı Yeterli Midir?

Uygulamada çiftçilerimizin en çok düştüğü hata, “Benim 1995 yılından beri Ziraat Odası’na veya Tarım Kredi Kooperatifi’ne kaydım var, bu kaydı SGK’ya verip günlerimi alabilirim” şeklindeki yanılgıdır. Prim tevkifatına (ürün kesintisine) dayalı tespit davalarında, salt Ziraat Odası, kooperatif veya pancar ekicileri birliği kaydının bulunması, davanın kabulü için yeterli değildir.

Mahkemelerin aradığı temel şart, o dönemde iradi olarak veya ürün teslimi sırasında zorunlu kesinti yoluyla SGK’ya intikal etmiş bir “prim ödemesinin” bulunmasıdır. Eğer sadece oda kaydınız var ancak adınıza hiçbir ürün kesintisi (müstahsil makbuzu) yoksa, geriye dönük tescil davası reddedilecektir.

Kesinti Olmayan Yılların (Boşlukların) Doldurulması

İlk ürün kesintisinin yapıldığı tarihi izleyen aybaşından itibaren sigortalılık başlatılır. Peki ya sonraki yıllar? Çiftçi her yıl ürün teslim edip kesinti yaptırmamış olabilir. Yargıtay içtihatlarına göre, ilk prim kesintisini izleyen yıllarda doğrudan bir prim kesintisi olmasa bile, “tarımsal faaliyetin kesintisiz devam ettiğinin” ispatlanması hâlinde aradaki boşluklar da sigortalılık süresine dâhil edilir.

Tarımsal faaliyetin devamlılığının ispatı için İş Mahkemesinde şu deliller toplanır:

• Adına kayıtlı ziraat arazisi bulunup bulunmadığını gösteren Tapu Sicil Müdürlüğü kayıtları.
• Ziraat Odası veya tarım kredi kooperatiflerine ilişkin kesintisiz üyelik kayıtları.
• İlçe Tarım Müdürlüğünden alınacak doğrudan gelir desteği, mazot veya gübre yardımı belgeleri ile yıllara göre ekilen arazi miktarı ve beslenen hayvan sayısı.
• Tarımsal faaliyetin yapıldığı dönemde görev yapan mahalle/köy muhtarı ve azalarının, komşu tarla sahiplerinin mahkeme huzurunda dinlenecek yeminli tanık beyanları.

Geçmiş Prim Borçları Nedeniyle Sigortalılığın Durdurulması ve İhya (Canlandırma)

Tarım Bağ-Kur sigortalılığında tescili yapılmış (kaydı açılmış) ancak uzun yıllar primlerini ödeyememiş olan çiftçiler için kanun koyucu belirli dönemlerde tasfiye ve canlandırma (ihya) mekanizmaları getirmiştir.

5510 sayılı Kanun’a eklenen Geçici 63., Geçici 76. veya Geçici 84. maddeler (ve torba yasalar) uyarınca; Kuruma kayıt ve tescilleri yapıldığı hâlde, yasanın belirlediği tarihler (örneğin 30/04/2021) itibarıyla prim borcu bulunan tarım sigortalılarının, bu borçları kanunda belirtilen sürede ödememeleri veya yapılandırmamaları hâlinde sigortalılıkları durdurulmaktadır. Durdurulan süreler sigortalılık süresinden sayılmaz ve Kurum bu borçları sildiği için çiftçi icra takibinden kurtulur.

Ancak çiftçinin ileride emekli olabilmek için bu günlere ihtiyacı varsa ne olacaktır? Kanun koyucu, durdurulan bu sigortalılık sürelerinin tamamen yok olmasını engellemek için “İhya (Canlandırma)” hakkı tanımıştır. Sigortalı veya hak sahipleri (vefatı hâlinde mirasçıları) Kuruma başvurarak durdurulan sürelerin tamamını ihya etmek istediklerini talep edebilirler. SGK, talep tarihindeki güncel asgari ücret (prime esas kazanç tutarı) üzerinden yeni bir borç tutarı hesaplar.

Çiftçi, kendisine tebliğ edilen bu borç tutarının tamamını tebliğ tarihinden itibaren üç (3) ay içinde ödediği takdirde, önceden silinen (durdurulan) o yıllar yeniden sigortalılık süresi olarak değerlendirilir ve emeklilik hesabına (prim ödeme gün sayısına) dâhil edilir. Eğer üç ay içinde ödeme yapılmazsa ihya işlemi iptal olur.

“Bir Günlük” Tespit Davası Tarım Bağ-Kur’da İşe Yarar Mı?

Çalışma hayatında SSK’lı (4/1-a) işçiler, sigorta başlangıç tarihlerini geriye çekerek daha erken emekli olabilmek için mahkemelerde sıklıkla “Bir Günlük Hizmet Tespiti Davası” açarlar. Bu, işçi statüsü için oldukça faydalı bir stratejidir.

Ancak aynı mantığı Tarım Bağ-Kur (4/1-b-4) statüsünde uygulamaya kalkmak büyük bir hukuki hatadır. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun emsal kararlarına göre (Örn: 31.05.2017 tarih, 2015/21-840 E., 2017/1042 K.); mülga 2926 sayılı ve 1479 sayılı kanunlar kapsamında yaşlılık aylığına hak kazanmak için “sigortalılık süresinin başlangıç tarihi” değil, doğrudan doğruya “primi ödenmiş gün sayısı” asıldır.

Bu sebeple, bir çiftçinin mahkemeden “Benim Tarım Bağ-Kur başlangıcımın 1995 yılındaki kesinti tarihi olduğunun sadece 1 gün süreyle tespitine” şeklinde bir karar almasının, emekliliğine hiçbir somut katkısı olmayacaktır. Yargıtay, prim ödenmiş gün sayısını artırmayan bu tarz 1 günlük davaları “hukuki yarar yokluğu” sebebiyle usulden reddetmektedir. Tarım Bağ-Kur davalarında strateji, 1 günü tespit etmek değil; tevkifatın yapıldığı tarihten başlayarak tarımsal faaliyetin devam ettiği tüm yılları (kesintisiz prim ödeme günlerini) ihya edecek kapsamlı bir dava açmak olmalıdır.

SGK’nın İyi Niyeti İhlal Etmesi (TMK Madde 2) ve Prim İadeleri

Uygulamada karşılaşılan bir diğer mağduriyet ise, zorunlu sigortalılık şartlarını taşımadığı veya yasal tescil sürelerini kaçırdığı hâlde, Kurumun çiftçiden geçmişe yönelik prim kesintileri yapması, icra tehdidiyle veya af/yapılandırma kanunlarıyla tahsilat yapmasıdır.

Eğer SGK, sizden yıllarca prim tahsil etmiş, parayı devletin kasasında nemalandırmış ancak emeklilik vakti geldiğinde “Senin aslında usulüne uygun kaydın yokmuş, sigortalılığını iptal ettim” diyorsa, bu durum Türk Medeni Kanunu‘nun 2. maddesinde düzenlenen “Dürüstlük Kuralı ve İyi Niyet” ilkesine açıkça aykırıdır.

Yargıtay içtihatları doğrultusunda; Kurumun kendi hatalı işlemiyle tahsil ettiği primleri yıllar sonra geçersiz sayması kabul edilemez. Şartları taşımayan ancak Kurumca tahsil edilen bu geçmişe yönelik prim ödemelerinin kapsadığı süreler, açılacak davalarla “isteğe bağlı sigortalılık” veya duruma göre Tarım Bağ-Kur süresi olarak kabul ettirilebilmekte ve emeklilik hakkı geri alınabilmektedir.

Tarım Bağ-Kur Sigortalılığı Nasıl Tespit Ettirilir?

Tarım Bağ-Kur sigortalılığının tespiti için ilgili tarımsal faaliyetin yürütüldüğü süreyi gösteren belgelerle SGK'ya başvurulur; tespit edilen süreler için geriye dönük prim borçlanması yapılarak bu süreler emeklilik hesabına dahil edilebilir.

Uzman Avukat Değerlendirmesi ve Sonuç

Tarım Bağ-Kur sigortalılığınızın geriye dönük tespiti, elinize bir müstahsil makbuzu alıp mahkemeye gitmekten ibaret değil. Tevkifat kesintilerinin banka ve fabrika arşivlerinden çıkarılması, doğrudan gelir desteği ve tapu kayıtlarının sunulması ve tarımsal faaliyetin sürekliliğinin tanıklarla desteklenmesi gerekiyor.

SGK’nın kaydınız yok diyerek sildiği yılları geri almak, dikkatli bir aktüeryal hesap ve doğru dava stratejisi gerektiriyor.

Tarım Bağ-Kur sigortalılığının tespitinde dayanak yine resmî kayıtlardır: tarımsal faaliyetin yürütüldüğünü gösteren Çiftçi Kayıt Sistemi kaydı, tarım kredi ve ziraat odası kayıtları, tapu ve arazi kayıtları ile ürün satışına ilişkin müstahsil makbuzları. Bu belgeler hem sigortalılığın başlangıç tarihini hem de kesintisiz devam edip etmediğini ortaya koyar. Tespit sonrasında ödenmesi gereken primler gecikme cezası ve gecikme zammıyla birlikte tahakkuk eder, bu nedenle karar vermeden önce toplam yükün hesaplanması gerekir.

Sigortalılığın tespiti için dava yoluna gidilecekse görevli mahkeme iş mahkemesidir. Bir noktayı da not etmek gerekir: 5510 sayılı Kanun kendi nam ve hesabına çalışanlar bakımından, sürekli iş göremezlik geliri ve malullük aylığı gibi hakların doğması için prim ve prime ilişkin borçların ödenmiş olmasını arar. Vergi ve oda kaydıyla geriye dönük Bağ-Kur tescilini ayrıca anlattık. Sosyal Güvenlik Hukuku alanındaki deneyimimizle, elinizdeki kayıtların tespite yeterli olup olmadığını değerlendirmek için iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.

SIKÇA SORULAN SORULAR

İLGİLİ YAZILAR