Kamulaştırmasız El Atmada Usuli Kazanılmış Hakka HGK Kararı

Giriş ve Olayın Özeti

“Kamulaştırmasız el atma” davaları, idarenin bir taşınmaza hukuki bir işlem yapmaksızın fiilen el atarak mülkiyet hakkını ihlal etmesi durumunda açılan ve mülkiyet hakkı sahibinin zararının tazminini amaçlayan önemli davalardır. Bu tür davaların kendine özgü hukuki karmaşıklıkları bulunmakla birlikte, yargılama sürecinde ortaya çıkan usuli sorunlar da yargılamanın seyrini derinden etkileyebilir. T.C. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun 2017/2762 E., 2021/323 K. sayılı kararı, kamulaştırmasız el atma bedelinin tahsili davasında yaşanan vekalet ilişkisi, alacağın temliki, usuli kazanılmış hak ve maddi hata kavramları etrafında şekillenen kritik bir uyuşmazlığa ışık tutmaktadır.

Söz konusu olayda, davacı, Büyükçekmece’deki parsellerine davalı idare tarafından E-5 otoyolu yapılmak suretiyle kamulaştırmasız el atıldığını ve bedel ödenmediğini ileri sürerek tazminat talep etmiştir. Dava sürecinde, taşınmaza el atan sorumlu idarenin tespiti konusunda İstanbul Büyükşehir Belediyesi ile Karayolları Genel Müdürlüğü arasında husumet tartışmaları yaşanmıştır. Davacı asilin yargılama sırasında vefat etmesi, ancak vekaletnamenin ölümden sonra da geçerli olacağına dair bir hüküm içermesi ve davadaki alacağın üçüncü bir şahsa temlik edilmesi, uyuşmazlığa yeni bir boyut katmıştır. Mahkemece verilen kabul kararları, Yargıtay 5. Hukuk Dairesi tarafından farklı gerekçelerle defalarca bozulmuş ve en nihayetinde, temlik alacaklısının “maddi hata” iddiasıyla yaptığı başvuru üzerine Daire, önceki onama ve karar düzeltme ret kararlarını kaldırarak hükmü bozmuştur. İşte bu noktada, yerel mahkeme, “maddi hata” tanımına uymadığı gerekçesiyle bu bozma kararına direnmiştir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun önüne gelen uyuşmazlık, bu direnme kararının yerinde olup olmadığı ve “maddi hata” kavramının sınırları etrafında yoğunlaşmıştır.

Hukuki Değerlendirme ve Karar

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, uyuşmazlığın çözümünde temel hukuki kavramlara açıklık getirerek, kararın gerekçesini sağlam bir zemine oturtmuştur. Kurul, hüküm, kanun yolu (temyiz, karar düzeltme), kesin hüküm, usuli kazanılmış hak, maddi hata, hukuki hata ve hukuki güvenlik ilkelerini detaylı bir şekilde incelemiştir.

Öncelikle, mahkeme kararlarının nihai nitelikte olması ve kesin hüküm oluştuktan sonra aynı konuda yeniden yargılama yapılmasının mümkün olmaması prensibi vurgulanmıştır. Yargılamanın belirli bir süre ve usul dahilinde yürütülmesi ve verilen kararların belirli aşamalardan sonra kesinleşerek hukuki istikrarı sağlaması esastır. Hukuk Genel Kurulu, usuli kazanılmış hakkın, yargılama sürecinde mahkemenin veya tarafların belirli bir usul işlemiyle bir taraf lehine doğan ve uyulması zorunlu olan hak olduğunu belirtmiştir. Yargıtay’ın bozma kararına uyulmasıyla oluşan usuli kazanılmış hak, ilke olarak mahkemeyi bozma çerçevesinde karar vermeye zorlar. Ancak bu ilkenin bazı istisnaları bulunmaktadır; bunlar arasında yeni bir içtihadı birleştirme kararı, yeni bir kanun, Anayasa Mahkemesi iptal kararı ve kamu düzenine ilişkin konuların yanı sıra “maddi hata” da yer alır.

Kararın odak noktası olan “maddi hata” kavramına özel bir önem atfedilmiştir. Hukuk Genel Kurulu, maddi hatayı, “hukuksal değerlendirme ve denetim dışında, tamamen maddi olgulara yönelik, ilk bakışta yanılgı olduğu açık ve belirgin olup, her nasılsa inceleme sırasında gözden kaçmış ve bu tür bir yanlışlığın sürdürülmesinin kamu düzeni ve vicdanı yönünden savunulması mümkün bulunmadığı, yargılamanın sonucunu büyük ölçüde etkileyen ve çoğu kez tersine çeviren ve düzeltilmesinin zorunlu olduğu açık yanılgılar” olarak tanımlamıştır. Bu tanımın altı çizilerek, Yargıtay dairelerinin hukuki değerlendirme ve delil takdiri sonucu vardıkları sonuçların, sonradan yanlış olduğu anlaşılsa dahi “maddi hata” olarak kabul edilemeyeceği net bir şekilde ifade edilmiştir. Aksi takdirde, her hukuki değerlendirme hatasının maddi hata kapsamında değerlendirilmesi, “usuli kazanılmış hak” ve “kesin hüküm” ilkelerini işlevsiz hale getirecektir.

Somut olayda, davaya konu alacağın temlikine ilişkin olarak vekaletnamenin kapsamı ve ölümden sonra geçerliliği, temlik işleminin dava konusu alacağın devri niteliğinde olup olmadığı gibi hususlar, Yargıtay 5. Hukuk Dairesi tarafından daha önce temyiz ve karar düzeltme aşamalarında hukuki değerlendirmeye tabi tutulmuş ve karara bağlanmıştır. Daire, ilk olarak vekalet ilişkisinin ölümle sona erdiğini ve temlikin geçersiz olduğunu kabul etmiş, karar düzeltme talebini de bu gerekçeyle reddetmiştir. Ancak daha sonra, temlik alacaklısının “maddi hata” talebi üzerine, önceki kararlarını kaldırarak temlikin geçerli olduğuna ve HMK 125. madde uyarınca temlik alanın davaya dahil edilmesi gerektiğine hükmetmiştir.

Hukuk Genel Kurulu, bu durumu bir “maddi hata” olarak görmemiştir. Zira, Yargıtay’ın önceki temyiz ve karar düzeltme incelemelerinde vekalet ilişkisinin geçerliliği ve temlikin hukuki sonuçları konularında bir değerlendirme yapıldığı, bu değerlendirmelerin ise hukuki nitelikte olduğu açıktır. Dolayısıyla, Daire’nin sonradan bu hukuki değerlendirmesini değiştirerek vardığı sonucun, “maddi hata” kapsamında değil, “hukuki hata” kapsamında değerlendirilmesi gerektiği belirtilmiştir. Kesinleşmiş bir kararın, hukuki değerlendirmeden kaynaklanan bir hatadan dolayı maddi hata gerekçesiyle bozulması, hukuki güvenliği ve kesin hüküm ilkesini zedeleyecektir. Bu nedenle, yerel mahkemenin, maddi hata düzeltim nedenleri bulunmadığı gerekçesiyle direnme kararı, Hukuk Genel Kurulu tarafından oy birliği ile yerinde bulunarak onanmıştır.

Yorum

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun bu kararı, Türk hukuk sisteminde “maddi hata” kavramının sınırlarını belirlemesi ve “usuli kazanılmış hak” ile “kesin hüküm” ilkelerinin önemini pekiştirmesi açısından emsal niteliğindedir. Karar, yargısal denetimde yapılan her türlü yanlışlığın “maddi hata” olarak nitelendirilemeyeceğini, özellikle hukuki yorum ve değerlendirmeye dayalı hataların bu kapsamda ele alınamayacağını net bir şekilde ortaya koymuştur.

Bu karar, hukuki güvenlik ilkesinin yargılamanın her aşamasında korunması gerektiğini vurgulamaktadır. Bir davanın normal kanun yollarından geçerek kesinleşmesinden sonra, sırf hukuki değerlendirmede bir hata yapıldığı gerekçesiyle “maddi hata” müessesesine başvurulması, yargı kararlarının istikrarını ve kamu güvenini sarsacaktır. Hukuk Genel Kurulu, yargılamanın makul bir süre içinde sonuçlanması ve kararların kesinleşmesinden sonra taraflar için bir “hukuki barış” ortamının sağlanması gerektiği anlayışını benimsemiştir.

Karar aynı zamanda avukatların vekaletnamelerin hazırlanması ve alacak temliki gibi işlemlerde azami dikkat göstermelerinin, özellikle “ölümden sonra da geçerlilik” gibi özel hükümleri içeren vekaletnamelerin yorumlanmasında ortaya çıkabilecek ihtilaflar açısından ne kadar önemli olduğunu bir kez daha göstermektedir. Ancak, Yargıtay’ın kendi içindeki görüş değişikliklerinin bile, kesinleşmiş kararlar üzerinde “maddi hata” kılıfı altında bir etki yaratamayacağı, bu kararla tescillenmiştir.

Türkyılmaz Hukuk Bürosu olarak, kamulaştırma hukuku, gayrimenkul hukuku ve karmaşık dava süreçlerindeki derin tecrübemizle müvekkillerimizin haklarını en üst düzeyde korumayı hedeflemekteyiz. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun bu kararı gibi emsal nitelikteki içtihatlar, hukuki süreçlerin doğru yönetilmesi ve muhtemel risklerin öngörülmesi açısından bizlere yol göstermektedir. Hukuki süreçlerinizde doğru stratejilerle hareket etmek ve karmaşık uyuşmazlıklarda profesyonel destek almak, hak kayıplarının önüne geçmek için hayati öneme sahiptir.

Karar Künyesi

• T.C. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu
• Esas No: 2017/2762
• Karar No: 2021/323
• Karar Tarihi: 23.03.2021
• Konu: Kamulaştırmasız El Atılan Taşınmaz Bedelinin Tahsili Davasında Vekalet İlişkisi, Alacağın Temliki, Usuli Kazanılmış Hak ve Maddi Hata.

Hukuki süreçleriniz hakkında profesyonel destek almak için bizimle iletişime geçebilirsiniz.

SIKÇA SORULAN SORULAR

İLGİLİ YAZILAR