Yargıtay ve Danıştay karar incelemesi görseli

Kamulaştırmasız El Atmada Değer Kaybına AYM’den Mülkiyet Kararı

Giriş ve Olayın Özeti

Anayasa Mahkemesi (AYM), mülkiyet hakkının korunmasına yönelik önemli bir karara imza atarak, kamulaştırmasız el atma sonucu hükmedilen tazminatın enflasyon karşısında değer kaybına uğramasının Anayasa’nın 35. maddesinde güvence altına alınan mülkiyet hakkının ihlali olduğuna hükmetmiştir. 2020/22992 başvuru numaralı Mustafa Bahadır Bağyapan kararında, başvurucunun İzmir’in Gaziemir ilçesinde bulunan taşınmazına İzmir Büyükşehir Belediyesi tarafından imar planında belediye hizmet alanı olarak ayrılması ve yol yapılması suretiyle fiilen el atılmıştır. Başvurucu, taşınmazına karşılık hükmedilen tazminatın düşük belirlenmesi ve bu tazminatın enflasyon karşısında değer kaybına uğraması nedeniyle mülkiyet hakkının ihlal edildiği iddiasıyla bireysel başvuruda bulunmuştur.

Hukuki Değerlendirme ve Karar

AYM, başvurucunun iddialarını mülkiyet hakkı kapsamında iki ana başlıkta incelemiştir:

  1. Kamulaştırmasız El Atma Karşılığında Hükmedilen Tazminatın Düşük Belirlenmesi İddiası: Mahkeme, kamulaştırmasız el atılan taşınmazın gerçek değerinin ödenmesi talebini Anayasa’nın 35. maddesinde yer alan mülkiyet hakkının kapsamına dahil etmiştir. Ancak somut olayda, yargılama sürecinde bilirkişi raporları, keşifler ve emsal incelemelerinin titizlikle yapıldığı, hatta aynı taşınmaza ilişkin daha önceki bir davada belirlenen %30’luk emsal oranının, taşınmazın çevresindeki gelişmeler dikkate alınarak %45’e çıkarıldığı belirtilmiştir. AYM, uzman mahkemeler tarafından yapılan tespit kapsamında hükmedilen tazminat miktarının makul seviyede olduğu sürece, Anayasa Mahkemesinin tazminat miktarlarının belirlenmesi konusunda mahkemelerin takdir yetkisine müdahale edemeyeceğini vurgulamıştır. Bu gerekçelerle, tazminatın düşük belirlendiği iddiasının “açıkça dayanaktan yoksun olması” nedeniyle kabul edilemez olduğuna oy birliğiyle karar verilmiştir.
  2. Kamulaştırmasız El Atma Karşılığında Hükmedilen Tazminatın Değer Kaybına Uğratılması İddiası: AYM, başvurucunun bu iddiasını kabul edilebilir bulmuştur. Mahkeme, daha önceki Ali Şimşek, Mehmet Akdoğan, Kadir Çakar, Hanım Çeyiz ve Mehmet Gündüz gibi emsal kararlarında da belirtildiği üzere, kamulaştırma bedellerinin ve kamulaştırmasız el atma karşılığında hükmedilen tazminatın enflasyon karşısında önemli ölçüde değer kaybına uğratılmasının veya uğratılarak ödenmesinin başvuruculara şahsi olarak aşırı ve olağan dışı bir külfet yüklediğini tespit etmiştir. Bu durumun Anayasa’nın 35. maddesinde güvence altına alınan mülkiyet hakkının ihlali sonucunu doğurduğu belirtilmiş ve oy birliğiyle ihlal kararı verilmiştir.

İhlalin sonuçlarının ortadan kaldırılması için, ihlalin giderimi kapsamında yeniden yargılama yapılmak üzere kararın İzmir 9. Asliye Hukuk Mahkemesine gönderilmesine hükmedilmiştir. Başvurucunun tazminat talebi ise yeniden yargılamanın yeterli bir giderim sağlayacağı gerekçesiyle reddedilmiştir.

Yorum

Anayasa Mahkemesi’nin bu kararı, kamulaştırmasız el atma davalarında mülkiyet hakkının korunması ve hakkaniyete uygun tazminat ilkesinin sağlanması açısından büyük önem taşımaktadır. Özellikle, enflasyonist ortamda tazminat bedellerinin değer kaybetmesinin bir hak ihlali olarak kabul edilmesi, yargılamaların uzunluğu ve ekonomik koşullar nedeniyle mağduriyet yaşayan hak sahipleri için kritik bir adımdır. Karar, idarenin kamulaştırmasız el atmalarına karşı açılan davalarda, yargılamanın makul sürede tamamlanmasının ve hükmedilen tazminatın güncel ekonomik koşullar altında dahi hak sahiplerinin mağduriyetini giderecek şekilde korunmasının gerekliliğini bir kez daha vurgulamaktadır. Bu tür hukuki uyuşmazlıklarda, taşınmazın doğru değerlemesinin yapılması, yargılama süreçlerinin etkin yönetilmesi ve Anayasa Mahkemesi içtihatlarının yakından takip edilmesi, hak kaybı yaşanmaması adına hayati öneme sahiptir.

Karar Künyesi

  • Başvuru Numarası: 2020/22992
  • Başvurucu: Mustafa Bahadır BAĞYAPAN
  • Karar Tarihi: 3/12/2025
  • Resmi Gazete Tarih ve Sayısı: 16/6/2026 – 33282
  • İlgili Mahkeme: İzmir 9. Asliye Hukuk Mahkemesi

Hukuki süreçleriniz hakkında profesyonel destek almak için bizimle iletişime geçebilirsiniz.

SIKÇA SORULAN SORULAR

  • Kamulaştırmasız el atma tazminatında enflasyon kaybı hak ihlali midir?

    Evet, Anayasa Mahkemesi mülkiyet hakkının korunmasına yönelik verdiği kararda, tazminatın enflasyon karşısında değer kaybetmesini Anayasa nın 35. maddesinin ihlali olarak kabul etmiştir.

  • AYM hangi durumlarda tazminat miktarına müdahale etmez?

    Uzman mahkemeler tarafından bilirkişi raporları ve emsal incelemeleri titizlikle yapılmışsa ve belirlenen tutar makul seviyedeyse, AYM mahkemelerin takdir yetkisine müdahale etmemektedir.

  • Enflasyon nedeniyle mülkiyet hakkı ihlal edilirse ne olur?

    İhlal kararı sonrası, ihlalin sonuçlarının ortadan kaldırılması ve mağduriyetin giderilmesi için ilgili mahkemede yeniden yargılama süreci başlatılır.

İLGİLİ YAZILAR