Mahkemeye Gitmezsem Ne Olur? Sanık, Tanık, Mağdur ve Davacı

Mahkemeye gitmemenin sonucu, o davadaki rolünüze göre değişir. Ceza davasında sanıksanız ve geçerli bir mazeretiniz yoksa, hakkınızda zorla getirme kararı, bulunamazsanız yakalama emri çıkar. Tanıksanız zorla getirilirsiniz ve gelmemenizin yol açtığı masrafı ödersiniz. Hukuk davasında davacı ya da davalıysanız, iki taraf da gelmezse dosya işlemden kaldırılır ve 3 ay içinde yenilenmezse dava açılmamış sayılır.

Mağdur ya da şikâyetçi olarak gitmemeniz davayı düşürmez, ama mahkeme sizi tanık olarak dinlemek istiyorsa zorla getirilmenize karar verebilir. Aşağıda her rolü ayrı ayrı anlatıyoruz.

Sanık Olarak Gitmezseniz

Ceza Muhakemesi Kanunu 193. maddesine göre kanunun ayrık tuttuğu haller dışında hazır bulunmayan sanık hakkında duruşma yapılmaz. Gelmemesinin geçerli bir nedeni olmayan sanığın zorla getirilmesine karar verilir. Mahkeme, sanığın zorla getirilmesine ya da yakalama emriyle getirilmesine her zaman karar verebilir.

Zorla getirme kararıyla polis ya da jandarma sizi bulduğu yerden mahkemeye götürür; mahkeme önüne derhal, olmazsa yol süresi hariç en geç 24 saat içinde çıkarılırsınız. Adresinizde bulunamazsanız ya da kaçtığınız düşünülürse, mahkeme yakalama emri düzenler. Yakalama emri sisteme işlenir ve sıradan bir kimlik kontrolünde, havalimanında ya da otelde gözaltına alınmanıza yol açabilir.

Soruşturma aşamasında savcılığın çağrısına uymazsanız da, Cumhuriyet savcısının istemiyle sulh ceza hâkimi hakkınızda yakalama emri düzenleyebilir. İfadeye gitmemenin sonuçlarını ifadeye gitmezsem ne olur yazısında anlattık.

Mahkemeye Çıkmadan Ceza Verilir mi

Kural olarak, sorgunuz yapılmadan size hapis cezası verilemez. Ancak kanun üç istisna öngörür.

Birincisi, suç yalnız ya da birlikte adli para cezası veya müsadere gerektiriyorsa, sanık gelmese de duruşma yapılabilir; davetiyede bu yazılır. İkincisi, 2023’te yapılan değişiklikle, toplanan delillere göre beraat gibi mahkûmiyet, ceza verilmesine yer olmadığı ve güvenlik tedbiri dışında bir karar verilmesi gerekiyorsa, sanığın sorgusu yapılmamış olsa da dava yokluğunda bitirilebilir. Üçüncüsü, sorgusu yapılmış sanık izin isterse duruşmalardan bağışık tutulabilir.

Bunlardan ayrı olarak basit yargılama usulü vardır. Asliye ceza mahkemesi, adli para cezası ya da üst sınırı 2 yıl veya daha az hapis gerektiren suçlarda, duruşma günü belirlenmeden önce bu usule karar verebilir. Bu durumda iddianame size tebliğ edilir ve 2 hafta içinde yazılı savunma yapmanız istenir; süre dolunca duruşma yapılmadan karar verilebilir ve mahkûmiyette ceza dörtte bir indirilir. Bu tebligatı görmezden gelirseniz, savunmanız alınmadan hüküm kurulabilir.

Tanık Olarak Gitmezseniz

Usulüne uygun çağrıldığı halde mazeret bildirmeden gelmeyen tanık zorla getirilir. Kanunun 44. maddesine göre gelmemesinin sebep olduğu giderler de takdir edilerek kamu alacağı olarak tanığa ödettirilir. “Mahkemeye gitmeme cezası” diye sorulan şey çoğu zaman budur: bir para cezası değil, yol açılan masrafların ödetilmesidir.

Zorla getirilen tanık, gelmemesini haklı gösterecek bir sebebi sonradan bildirirse aleyhine hükmedilen giderler kaldırılır. Tanığın sanığın yakını olması, örneğin eşi, kardeşi ya da çocuğu olması, ona tanıklıktan çekinme hakkı verir; ama bu hak bile duruşmaya hiç gitmemeyi değil, gidip tanıklık yapmaktan kaçınmayı mümkün kılar.

Mağdur ya da Şikâyetçi Olarak Gitmezseniz

Mağdur ya da şikâyetçinin duruşmaya gitmemesi davayı düşürmez; kamu davası savcılık tarafından yürütülür. Şikâyetten vazgeçme sayılmak için bunu açıkça bildirmeniz gerekir; sırf duruşmaya gitmemek vazgeçme değildir.

Ancak mahkeme olayı anlamak için mağduru tanık olarak dinlemek isteyebilir. Kanunun 236. maddesine göre mağdur tanık olarak dinlenirse, yemin hariç tanıklık hükümleri uygulanır; yani çağrıya uymayan mağdur da zorla getirilebilir. Ayrıca gitmediğiniz duruşmada hakkınızda önemli kararlar, örneğin uzlaştırma ya da hükmün açıklanmasının geri bırakılması gibi seçenekler, sizin görüşünüz alınmadan değerlendirilebilir.

Uzlaştırma Görüşmesine Gitmezseniz

Bazı suçlarda dava açılmadan ya da yargılama sırasında dosya uzlaştırmaya gönderilir ve uzlaştırmacı tarafları görüşmeye çağırır. Kanunun 253. maddesine göre şüpheli, mağdur ya da suçtan zarar gören kişi veya temsilcisi müzakerelere katılmaktan kaçınırsa, uzlaşmayı kabul etmemiş sayılır.

Bu, özellikle mağdur için önemlidir: uzlaştırmacının çağrısına gitmeyen mağdur, zararını karşılatma ve davayı uzlaşmayla bitirme fırsatını kaçırır; dosya yargılamayla devam eder. Şüpheli ya da sanık için de uzlaşma, ceza almadan dosyanın kapanmasını sağlayabilecek bir yoldur. Uzlaştırmacının telefonla ya da yazılı çağrısını ciddiye alın ve katılamayacaksanız bunu uzlaştırmacıya bildirin. Uzlaştırmanın nasıl işlediğini ceza davasında uzlaştırma yazısında anlattık.

Hukuk Davasında Gitmezseniz

Boşanma, alacak, tazminat gibi hukuk davalarında Hukuk Muhakemeleri Kanunu 150. maddesi uygulanır. İki taraf da usulüne uygun davet edildiği halde duruşmaya gelmezse dosya işlemden kaldırılır. Bir taraf gelir, diğeri gelmezse, gelen tarafın isteğiyle yargılama gelmeyen tarafın yokluğunda sürer; geçerli özrü olmadan gelmeyen taraf, yokluğunda yapılan işlemlere itiraz edemez.

İşlemden kaldırılan dava, kaldırıldığı tarihten itibaren 3 ay içinde yenilenebilir; 1 aydan sonra yenilenirse yeniden harç ödenir. 3 ay içinde yenilenmeyen dava açılmamış sayılır. Hukuk davasında taraf olarak gelmeyen kişi zorla getirilmez; ancak tanık olarak çağrıldıysa zorla getirilebilir.

Duruşmaya Geç Kalırsanız

Duruşmaya geç kalmak, gitmemekle aynı sonucu doğurabilir. Mahkeme dosyayı salonda çağırdığında hazır değilseniz, sanık için zorla getirme kararı, hukuk davası tarafı için yokluğunuzda devam ya da işlemden kaldırma kararı verilebilir.

Geç kalacağınızı anladığınızda mahkeme kalemini arayarak bildirin, geldiğinizde kaleme kendinizi gösterin ve geç kalma sebebinizi tutanağa geçirtmeyi isteyin. Mahkeme çoğu zaman aynı gün içinde dosyayı yeniden çağırabilir, ama bu bir hak değil mahkemenin takdiridir. Hakkınızda geç kaldığınız için zorla getirme kararı verildiyse, aynı gün kaleme başvurup kendinizi göstermeniz kararın uygulanmadan kaldırılmasını sağlayabilir. Bunun için duruşma saatinden önce adliyede olmayı alışkanlık haline getirin; adliye girişindeki güvenlik kontrolü ve salon bulma süresi sanıldığından uzun sürer.

Gerçek Bir Mazeretiniz Varsa

Hastalık, ameliyat, doğal afet ya da zorunlu bir engel nedeniyle gidemeyecekseniz, duruşmadan önce mahkemeye mazeret dilekçesi verin ve mazereti belgeleyin. Dilekçe mahkemeye elden, avukat aracılığıyla ya da başka bir adliyeden gönderilebilir; dosyanın durumunu ve duruşma günlerini UYAP Vatandaş Portalından takip edebilirsiniz.

“Rapor alıp mahkemeye gitmemek” için alınan raporun, duruşmaya katılmanıza engel olacak bir sağlık durumunu göstermesi gerekir. Sadece istirahat yazan sıradan bir rapor mahkemece yeterli görülmeyebilir; mahkeme gerekirse raporu veren hekimden ya da Adli Tıp Kurumundan bilgi isteyebilir. Duruşma geçtikten sonra sunulan mazeret çoğu zaman zorla getirme kararını önlemez.

Başka Şehirde Davanız Varsa

Başka şehirde yaşıyorsanız, bulunduğunuz yerdeki mahkeme aracılığıyla ifadenizin alınmasını, yani istinabe yoluyla sorgunuzun yapılmasını isteyebilirsiniz; alt sınırı 5 yıl ve daha fazla hapis gerektiren suçlarda bu yol kullanılmaz. Mahkeme gerekli görürse sesli ve görüntülü bağlantıyla da duruşmaya katılmanıza karar verebilir. Sorgunuz yapıldıktan sonra ise sonraki duruşmalardan bağışık tutulmayı talep edebilirsiniz; bu durumda avukatınız sizi temsil eder.

Yakalama Emri Çıktıysa Ne Yapmalısınız

Hakkınızda yakalama emri çıktığını öğrendiyseniz, yakalanmayı beklemek yerine kendiniz harekete geçin. Kararı veren mahkemeye ya da bulunduğunuz yerdeki nöbetçi mahkemeye başvurarak ifade vermeniz ya da sorgunuzun yapılması, yakalama emrinin kaldırılmasının en hızlı yoludur. Bunu avukatınızla birlikte yapmanız, gözaltında geçecek süreyi kısaltır.

Yakalama emri bir mahkûmiyet kararı değildir; amacı sizi mahkeme önüne çıkarmaktır. Sorgunuz yapıldığında mahkeme yakalama emrini kaldırır ve yargılamaya devam eder. Hükmün kesinleşmesinden sonra çıkan yakalama kararı ise farklıdır; o durumda cezanın infazı söz konusudur. Bu ayrımı yakalama kararı ne zaman çıkar yazısında anlattık.

Avukatınız Varsa

Ceza davasında avukatınızın duruşmaya katılması, sanık olarak sizin gelme yükümlülüğünüzü ortadan kaldırmaz; sorgunuz bizzat yapılmalıdır. Sorgunuz yapıldıktan sonra duruşmalardan bağışık tutulursanız, sonraki duruşmalarda avukatınız sizi temsil eder.

Hukuk davasında durum farklıdır. Davayı avukatınız aracılığıyla takip ediyorsanız, avukatınızın duruşmaya katılması yeterlidir; taraf olarak sizin ayrıca gelmeniz gerekmez. Mahkeme sizi isticvap için, yani bizzat sorgulamak için çağırmışsa, o duruşmaya kendiniz gitmelisiniz.

Tebligat Size Ulaşmadıysa

Duruşmadan haberiniz olmadığı için gitmediyseniz, önce tebligatın usulüne uygun yapılıp yapılmadığını kontrol edin. Adres değişikliğinizi bildirmediyseniz eski adrese yapılan tebligat geçerli sayılabilir. Kusurunuz olmadan bir süreyi kaçırdıysanız, engelin kalkmasından itibaren 2 hafta içinde eski hale getirme talebinde bulunabilirsiniz.

Gitmemek Davayı Zamanaşımına Uğratır mı

Hayır, buna güvenmeyin. Dava zamanaşımı ifade, sorgu, iddianame gibi işlemlerle kesilir ve kesilince yeniden işler; ancak kesilmelerle toplam süre kanundaki sürenin en fazla yarısı kadar uzayabilir. Hakkınızda kaçak olduğunuza dair karar verilmişse, bu karar kaldırılana kadar zamanaşımı hiç işlemez. Yani kaçmak dosyayı kapatmaz, çoğu zaman uzatır ve bu süre boyunca yakalama kaydı nedeniyle günlük hayatınız da kısıtlanır.

Sonuç

Mahkemeye gitmemenin sonucu rolünüze bağlıdır. Sanık gelmezse zorla getirme ya da yakalama kararı çıkar; yalnızca adli para cezası gerektiren suçlarda, beraat gibi kararlarda ve basit yargılama usulünde yokluğunda karar verilebilir. Tanık zorla getirilir ve masrafı öder. Mağdurun gelmemesi davayı düşürmez. Hukuk davasında iki taraf da gelmezse dosya işlemden kaldırılır ve 3 ay içinde yenilenmezse dava açılmamış sayılır.

Hakkınızda zorla getirme ya da yakalama kararı varsa ya da duruşmaya katılamayacak durumdaysanız iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz. Diğer konular için ceza hukuku sayfamıza bakabilirsiniz.

SIKÇA SORULAN SORULAR

İLGİLİ YAZILAR