Miras Davalarında Arabuluculuk Zorunlu mu? Hangi Davada Şart

Babadan kalan ev, köydeki tarla ya da annenin dairesi kardeşler arasında paylaşılamıyorsa, çoğu kişi doğrudan mahkemeye gidilebileceğini düşünür. 1 Eylül 2023’ten beri bu mümkün değildir: miras kalan malın paylaşılması için dava açmadan önce arabulucuya gitmek zorunludur.

Ancak bu kural her miras davası için geçerli değildir. Zorunluluk yalnızca malların paylaştırılması ve ortaklığın giderilmesi, yani halk arasındaki adıyla izale-i şuyu uyuşmazlıklarını kapsar. Tenkis, muris muvazaası, vasiyetnamenin iptali ya da mirasçılık belgesi gibi davalar için arabulucuya gitmek şart değildir.

Hangi Miras Davasında Arabuluculuk Zorunlu?

Kural 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m.18/B’dedir. Bu maddeye göre dava açılmadan önce arabulucuya başvurulması dört grup uyuşmazlıkta dava şartıdır:

• Taşınır ve taşınmazların paylaştırılması ve ortaklığın giderilmesi.
• Kira ilişkisinden doğan uyuşmazlıklar (ilamsız icra yoluyla tahliye hariç).
• Kat Mülkiyeti Kanunu’ndan doğan uyuşmazlıklar.
• Komşu hakkından doğan uyuşmazlıklar.

Miras açısından önemli olan birinci gruptur. Mirasçılar arasındaki ev, arsa, tarla, araç ya da banka hesabının paylaşılması ve ortaklığın giderilmesi davası açılmadan önce arabuluculuk bürosuna başvurmak zorunludur.

Maddede sayılmayan miras davaları için arabuluculuk dava şartı değildir. Tenkis davası, muris muvazaasına dayalı tapu iptali ve tescil davası, vasiyetnamenin iptali, mirasçılık belgesi verilmesi ve mirasın reddi bu gruptadır. Bu davalarda isterseniz ihtiyari arabuluculuğa gidebilirsiniz, ama gitmeden dava açtınız diye davanız reddedilmez.

Elbirliği Mülkiyetini Paylı Mülkiyete Çevirmek de Kapsamda mı?

Mirasçılar, ölümle birlikte terekedeki mallar üzerinde elbirliği ile malik olur. Türk Medeni Kanunu m.640 ve devamına göre bu durumda her mirasçının tek tek payı belirli değildir ve mal üzerinde ancak birlikte tasarruf edilebilir.

Elbirliği mülkiyetinin paylı mülkiyete çevrilmesi için açılan dava, malı bölmez ya da satmaz; yalnızca her mirasçının payını tapuda belirler. Bu davanın 18/B’deki “paylaştırma” kapsamına girip girmediği uygulamada tartışılmaktadır.

Tarafların usulden ret riskine girmemesi için en güvenli yol, bu davadan önce de arabulucuya başvurmaktır. Başvuru en fazla birkaç hafta sürer ve davanın aylar sonra usulden reddedilmesi riskini ortadan kaldırır.

Arabuluculuk Süreci Nasıl İşler?

Başvuru, davanın açılacağı yer arabuluculuk bürosuna yapılır. Ortaklığın giderilmesinde bu, kural olarak taşınmazın bulunduğu yerdir. Büro olmayan yerlerde görevlendirilen sulh hukuk mahkemesi yazı işleri müdürlüğüne başvurulur.

6325 m.18/A uyarınca başvuran mirasçı, kendisinin ve elindeyse diğer mirasçıların telefon ve adres bilgilerini büroya verir. Büro, resmi kayıtlardan bilgi araştırmaya da yetkilidir. Arabulucu tüm mirasçıları ilk toplantıya davet eder; avukatı olan mirasçının kendisini de ayrıca bilgilendirir.

Ortaklığın giderilmesinde bütün mirasçıların sürece dahil edilmesi gerekir. Bir mirasçı unutulursa, açılan davada taraf eksikliği doğar. Bu nedenle başvurudan önce mirasçılık belgesini almak ve mirasçı listesini buna göre hazırlamak önemlidir.

Mirasta Arabulucu Ne Yapar?

Arabulucu hâkim değildir, karar vermez ve kimseyi bir paylaşıma zorlayamaz. Görevi mirasçıları bir araya getirmek, her birinin ne istediğini anlamak ve ortak bir çözüm bulunmasına yardımcı olmaktır.

Uygulamada en sık görülen çözümler şunlardır: bir mirasçının diğerlerinin payını satın alması, malın birlikte satılıp bedelin paylaşılması, birden fazla taşınmaz varsa her birinin bir mirasçıya verilip değer farkının parayla denkleştirilmesi. Görüşmelerde söylenenler ve yapılan teklifler gizlidir; anlaşma olmazsa sonraki davada aleyhinize delil olarak kullanılamaz.

Arabuluculuk toplantısına avukatla katılmak zorunlu değildir. Ancak masada konuşulan şey çoğu zaman bir taşınmazın değeri ve kimin ne kadar para ödeyeceğidir. Payınızın gerçek değerini, tapu masraflarını ve vergi sonuçlarını bilmeden imzaladığınız bir anlaşma, şerh alındıktan sonra geri alınamaz. Bu yüzden imzadan önce rakamları bir kez de bağımsız biriyle kontrol etmek faydalıdır.

Arabuluculuk Ne Kadar Sürer?

6325 m.18/A’ya göre arabulucu başvuruyu görevlendirildiği tarihten itibaren 3 hafta içinde sonuçlandırır. Zorunlu hallerde bu süre en fazla 1 hafta uzatılabilir.

Bu süre içinde mirasçılara ulaşılamazsa, toplantıya gelmezlerse ya da anlaşma olmazsa arabulucu süreci bitirir ve son tutanağı düzenler. Mirasçılardan birine hiç ulaşılamaması da davayı engellemez; tutanakta bu durum yazılır ve dava açılabilir.

Başvurudan son tutanağın düzenlenmesine kadar zamanaşımı durur ve hak düşürücü süreler işlemez. Ortaklığın giderilmesi davası zamanaşımına tabi olmasa da, aynı başvuruda başka talepleriniz varsa bu kural önemlidir.

Arabuluculuk Ücretini Kim Öder?

Anlaşma olmazsa ve görüşmeler 2 saatten az sürdüyse, arabulucunun 2 saatlik ücreti Adalet Bakanlığı bütçesinden ödenir. Görüşmeler 2 saati aşar da anlaşma olmazsa, aşan kısım taraflarca eşit ödenir. Her iki durumda da bu ücret sonra davada yargılama giderine eklenir.

Anlaşma sağlanırsa ücret, aksi kararlaştırılmadıkça taraflarca eşit ödenir ve 2 saatlik ücretten az olamaz. Ücret, uyuşmazlığın değerine göre Arabuluculuk Ücret Tarifesi’ne göre hesaplanır.

İlk toplantıya geçerli bir mazeret olmadan katılmayan mirasçı, son tutanakta belirtilir. Sonraki davada haklı çıksa bile karşı tarafın yargılama giderlerinin yarısından sorumlu tutulur. Bu yüzden davet edildiğinizde gitmemek size pahalıya mal olabilir.

Anlaşma Olursa Ne Olur?

Anlaşma belgesi imzalandığında 18/B gereği icra edilebilirlik şerhi alınması zorunludur. Taşınmazla ilgili anlaşmalarda şerh, taşınmazın bulunduğu yer sulh hukuk mahkemesinden alınır. Mahkeme anlaşmanın icraya elverişli olup olmadığını ve taşınmazla ilgili kanuni sınırlamalara uyulup uyulmadığını inceler.

Şerh alınan anlaşma mahkeme ilamı gibi icraya konabilir. Bir mirasçı anlaştığı halde payını devretmezse, belge icra yoluyla uygulanır. Tapuda devir sırasında harç ve masraflar doğar; bunları önceden hesaplamak, anlaşmadaki rakamları gerçekçi kılar.

Anlaşma Olmazsa: Dava Aşaması

Anlaşma olmazsa ortaklığın giderilmesi davası sulh hukuk mahkemesinde açılır. Dava dilekçesine son tutanağın aslı ya da arabulucunun onayladığı örneği eklenmelidir.

Tutanak eklenmezse mahkeme 1 haftalık kesin süre verir; bu sürede sunulmazsa dava usulden reddedilir. Hiç arabulucuya gidilmeden dava açıldığı anlaşılırsa süre de verilmez, dava doğrudan reddedilir ve harç ile masraflar boşa gider.

Dava açıldıktan sonra mahkeme önce malın aynen bölünüp bölünemeyeceğine bakar, bölünemiyorsa satış yoluyla ortaklığı giderir. Miras kalan tarlanın mahkeme kararıyla bölünmesi ve davanın hangi mahkemede açılacağı ayrıca anlatılmıştır. Masrafların paylaşımı için ortaklığın giderilmesinde masraflar rehberine bakabilirsiniz.

Başvurmadan Önce Hazırlayın

• Mirasçılık belgesi (veraset ilamı): tüm mirasçıları ve paylarını gösterir.
• Tapu kayıtları ya da paylaşılacak malların listesi.
• Diğer mirasçıların telefon ve adres bilgileri.
• Malın yaklaşık değeri hakkında bir fikir: emlak değeri, benzer satışlar.
• Kimin malı kullandığı, kira alıp almadığı ve yaptığı masraflar.

Bu bilgiler toplantıyı hızlandırır ve gerçekçi teklifler yapılmasını sağlar. Belgeler eksikse arabulucu ilk toplantıyı erteleyebilir; bu da 3 haftalık sürenin boşa geçmesine yol açar. Değer konusunda hiçbir fikriniz yoksa, arabuluculuk toplantısında haksız bir rakamı kabul etme riskiniz artar.

Sık Karşılaşılan Durumlar

Mirasçılardan biri yurt dışında yaşıyorsa, arabuluculuk görüşmeleri telefonla ya da görüntülü olarak da yapılabilir. Mirasçı Türkiye’ye gelmeden vekâlet verdiği avukat ya da yakını aracılığıyla da katılabilir. Ancak anlaşmaya imza atacak kişinin bu konuda açık yetkisi olmalıdır; genel bir vekâletname her zaman yeterli olmayabilir.

Mirasçılar arasında küçük çocuk ya da vesayet altındaki bir kişi varsa, onun adına veli ya da vasi katılır. TMK m.462 uyarınca vasinin taşınmaz satışı ve sulh gibi işlemleri için vesayet makamının, yani sulh hukuk mahkemesinin izni gerekir. Bu izin olmadan imzalanan anlaşma, sonradan sorun çıkarabilir.

Mirasçılardan biri paylaşım beklenirken vefat ettiyse, onun yerine kendi mirasçıları sürece girer. Bu nedenle mirasçılık belgesi güncel olmalı ve ölen mirasçının mirasçılarını da göstermelidir.

Bir mirasçı miras kalan evde tek başına oturuyor ya da tarlayı kendisi ekiyorsa, diğer mirasçılar bunun için kullanım bedeli, yani ecrimisil isteyebilir. Bu talep ortaklığın giderilmesinden ayrı bir taleptir; arabuluculuk masasında birlikte konuşulup paylaşım bedeline yansıtılabilir.

Mirasçılardan biri miras bırakanın sağlığında bir malı kendi üzerine almışsa, bu mal ortaklığın giderilmesi davasında paylaşılmaz. Önce muris muvazaası ya da tenkis davasıyla mirasa geri döndürülmesi gerekir; bu davalar için arabuluculuk zorunlu olmasa da, aynı masada konuşulması uyuşmazlığı topluca çözmeye yardım edebilir.

Bir Örnek

Babadan kalan bir daire ve bir tarla, üç kardeş arasında paylaşılamıyor. Büyük kardeş dairede oturuyor, diğer ikisi satılmasını istiyor. Kardeşlerden biri arabuluculuk bürosuna başvurur; arabulucu 3 kardeşi toplantıya çağırır.

Görüşmede büyük kardeşin daireyi alması, diğer ikisine paylarının bedelini ödemesi, tarlanın da satılıp parasının üçe bölünmesi konuşulur. Anlaşma olursa belgeye şerh alınır ve tapu devri yapılır. Anlaşma olmazsa son tutanakla sulh hukuk mahkemesinde dava açılır ve mahkeme büyük ihtimalle her iki taşınmazın satışına karar verir.

Sonuç

Miras kalan malın paylaşılması ya da ortaklığın giderilmesi için dava açmadan önce arabulucuya gitmek zorunludur; diğer miras davaları için değildir. Süreç en fazla 4 hafta sürer, anlaşmazlıkta ücret çoğunlukla devlet tarafından karşılanır ve anlaşma olmazsa son tutanakla dava açılır.

Mirasçılar arasındaki paylaşım için arabuluculuğa ya da davaya hazırlanıyorsanız, iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz. Genel bilgi için miras kalan ev ve arsanın nasıl paylaşılacağı sorusunu ayrıntılı ele aldık.

SIKÇA SORULAN SORULAR

İLGİLİ YAZILAR