Ortaklığın Giderilmesi Davasında Mahkeme ve Avukat Masraflarını Kim Öder?

Ortaklığın giderilmesi davası açmayı düşünürken aklınıza takılan sorulardan biri, mahkeme ve avukat masraflarını cebinizden mi ödeyeceğiniz.

Gider avansını kimin ödediğini, karar ve ilam harcının nasıl hesaplandığını ve avukatlık ücretinin nasıl paylaştırıldığını anlatıyoruz.

Ortaklığın Giderilmesi Davalarının “Çift Taraflı” Doğası ve Masraf Dağılımı

Hukuk Muhakemeleri Kanunu’na (HMK) göre klasik davalarda genel kural; yargılama giderlerinin ve vekâlet ücretinin, davayı kaybeden (aleyhine hüküm verilen) tarafa yükletilmesidir. Ancak ortaklığın giderilmesi davaları bu kuralın en büyük istisnasıdır.

Ortaklığın giderilmesi davaları, paylı mülkiyet veya elbirliği mülkiyetine konu olan mallardaki ortaklığa son verip ferdi mülkiyete geçmeyi amaçlayan, niteliği itibarıyla “çift taraflı” (iki taraflı) ve taraflar için benzer sonuçlar doğuran davalardır. Bu davalarda klasik anlamda bir kazanan veya kaybeden yoktur; davalı konumunda olan paydaş da tıpkı davacı gibi aynı haklara sahiptir ve davanın sonucundan kendi payı oranında fayda sağlar.

• Kazanan veya kaybeden tarafın olmaması nedeniyle, mahkeme masrafları ve yargılama giderleri tek bir tarafa yüklenmez.
• Yargılama giderleri ve kanuni vekâlet ücreti, davanın sonunda taraflara (davacı ve davalıların tümüne) tapudaki veya mirasçılık belgesindeki payları oranında yükletilir.

Mülkiyet uyuşmazlıklarının temel mantığı hakkında daha geniş bir perspektif edinmek için Gayrimenkul Hukuku sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.

Dava Açılırken Mahkeme Masraflarını (Gider Avansını) Kim Öder?

Ortaklığın giderilmesi davasında masrafların davanın sonunda paylar oranında bölüştürülecek olması, davanın en başında hiçbir masraf yapılmayacağı anlamına gelmez. HMK madde 120 gereğince, davacı taraf dava açarken yargılama harçlarını ve Adalet Bakanlığınca belirlenen “gider avansını” mahkeme veznesine peşin olarak yatırmak zorundadır.

Dava süresince yapılması gereken masraflar kural olarak şunları kapsar (HMK m. 323),:

Önemli İstisna: Her ne kadar bu masrafları başlangıçta davacı cebinden ödüyor olsa da, dava sonuçlandığında mahkeme, yapılan toplam masrafı hesaplar ve paydaşlara payları oranında böler. Davacı, kendi payına düşenden fazla ödediği kısmı, diğer paydaşlardan (çoğunlukla satış bedeli üzerinden kesilerek) geri alır. Sürecin işleyişi ve dava şartları hakkında detaylı bilgi için Ortaklığın Giderilmesi (İzale-i Şüyu) Davaları rehberimizi inceleyebilirsiniz.

Karar ve İlam Harcı Nasıl Hesaplanır? (Aynen Taksim ve Satış)

Davanın sonunda mahkeme, ortaklığın ne şekilde giderileceğine karar verir. Verilen kararın türüne (aynen taksim veya satış) ve malın niteliğine göre devlete ödenecek harçlar Harçlar Kanunu ve tarifeleri kapsamında şu şekilde belirlenir:

Bu harçlar da yine tek bir tarafa yüklenmez; tüm paydaşlardan payları oranında tahsil edilir. Taşınmazın satışı sonrasında alıcıların ve satıcıların karşılaşacağı tapu devir masraflarını öngörebilmek adına web sitemizdeki Tapu Harcı Hesaplama aracından faydalanabilirsiniz.

Davada Hazine veya Vakıf Varsa Masraflar Ne Olur?

Eğer dava konusu taşınmazda Hazine (Devlet) paydaş ise, 492 sayılı Harçlar Kanunu’nun 13/j maddesi uyarınca Hazine harçtan muaftır. Bu durumda mahkeme, “Hazinenin hissesine düşen harç tutarı tenzil edildikten (çıkarıldıktan) sonra kalan harcın, diğer paydaşlardan payları oranında tahsiline” karar verir. Hazinenin ödemesi gereken harç, diğer vatandaşların (paydaşların) sırtına yüklenmez.

Ortaklığın Giderilmesi Davasında Avukatlık Ücretini Kim Öder?

İzale-i Şüyu davalarında avukatlık masrafları en çok merak edilen konudur. Avukatlık ücretleri hukuken ikiye ayrılır:

1. Müvekkil ile Avukat Arasındaki Akdi Vekâlet Ücreti

Bir paydaş, davasını takip etmesi için özel bir avukatla anlaştığında, aralarında belirledikleri sözleşmesel avukatlık ücretini (akdi vekâlet ücreti), avukatlık sözleşmesini imzalayan kişi kendi bütçesinden öder. Bu ücret, Avukatlık Asgari Ücret Tarifesinin altında olamaz ve avukatın harcadığı mesaiye, davanın zorluğuna göre serbestçe belirlenir. Bu şahsi anlaşma bedeli diğer paydaşlardan talep edilemez.

2. Mahkemenin Hükmettiği Yasal (Karşı Taraf) Vekâlet Ücreti

Mahkeme, dava sonunda kendisini bir avukat ile temsil ettiren taraf lehine, kanuni bir “Karşı Taraf Vekâlet Ücretine” hükmeder (HMK m. 330). Ortaklığın giderilmesi davalarının özelliği gereği, bu ücret nispi (malın değerine göre yüzde üzerinden) değil, Avukatlık Asgari Ücret Tarifesinde (AAÜT) yer alan “maktu” (sabit) bir tutar üzerinden belirlenir.

• Davada kendisini avukatla temsil ettiren davacı lehine maktu vekâlet ücretine hükmedilir.
• Eğer davalılar da kendilerini bir avukatla temsil ettirmişlerse, onlar lehine de aynı maktu vekâlet ücretine hükmedilir.
• Kritik Kural: Hükmedilen bu maktu vekâlet ücreti tek bir kişiden alınmaz; davanın tüm taraflarından (avukat tutanlar dâhil) payları oranında alınarak avukatla temsil edilen tarafa verilir.

(Dış bağlantı olarak baroların yayınladığı güncel tarifeler için Türkiye Barolar Birliği resmi sayfasındaki AAÜT çizelgeleri incelenebilir.)

İhale (Satış) Aşamasındaki Masraflar ve Dağılımı

Mahkemece ortaklığın satış suretiyle giderilmesine karar verildiğinde, dosya Satış Memurluğuna (veya İcra Dairesine) gönderilir ve İcra ve İflas Kanunu (İİK) hükümlerine göre açık artırma süreci başlar. Bu aşamada da ciddi masraflar (gazete ve elektronik portal ilan giderleri, satış memuru harcırahları, yediemin ücretleri vb.) doğar.

İİK Madde 138 uyarınca; haciz, paraya çevirme (satış) ve paylaştırma gibi bütün alacaklıları (ve paydaşları) alakadar eden ortak masraflar, önce satış tutarından (ihale bedelinden) peşin olarak çıkarılır. Artan para, mahkeme ilamında gösterilen pay oranlarına göre hak sahiplerine dağıtılır. Yani satış aşamasında yapılan masraflar için paydaşlardan cebinden taze nakit istenmez; bu masraflar gayrimenkulün satış bedeli üzerinden otomatik olarak kesilerek adil bir biçimde herkesin payından düşülmüş olur.

Yargıtay İçtihatları Işığında Masraf ve Giderlerin Dağılımı

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu ve ilgili Hukuk Daireleri, ortaklığın giderilmesi davalarında masraf ve harç yükümlülükleri konusunda istikrarlı ve kesin içtihatlar geliştirmiştir:

Avukat Değerlendirmesi ve Sonuç

Ortaklığın giderilmesi davasında masrafları davayı açan kişi başta cebinden karşılasa da, süreç sonunda harç ve avukatlık ücretleri gayrimenkulün değerinden ve paydaşların hisselerinden denkleştirilerek kesiliyor. Yani kimse tek başına bu yükü taşımak zorunda kalmıyor.

Asıl risk mahkeme masrafları değil, yanlış strateji yüzünden taşınmazın ihalede yok pahasına satılması. Kıymet takdiri raporuna süresinde itiraz edilmemesi veya tebligat hataları bu riski büyütüyor.

Ortaklığın giderilmesi davasında yargılama giderleri, davayı kimin açtığına bakılmaksızın paydaşlar arasında payları oranında paylaştırılır. Bunun sebebi davanın niteliğidir: bu dava taraflardan birinin haksızlığını tespit eden bir dava değil, ortak mülkiyeti sona erdiren ve herkesin yararına sonuç doğuran bir davadır. Bu nedenle harç, keşif ve bilirkişi ücretleri ile satış giderleri, satış bedelinden karşılanarak paydaşlara pay oranında yansıtılır.

Avukatlık ücreti bakımından da aynı mantık işler; davacı taraf lehine hükmedilen vekâlet ücreti paydaşlardan payları oranında tahsil edilir. Uygulamada davayı açan paydaş bu giderleri baştan yatırır ve sonradan paylaşımda mahsup edilir; bu nedenle dava açmadan önce keşif ve bilirkişi masraflarını hesaba katmak gerekir. Giderleri düşürmenin en etkili yolu arabuluculuk aşamasında anlaşmaktır. Zorunlu arabuluculuk aşamasını ayrı bir yazıda ele aldık. Ortaklığın Giderilmesi alanındaki deneyimimizle, dava maliyetinizi öngörmek için iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.

SIKÇA SORULAN SORULAR

İLGİLİ YAZILAR