İşe Giderken Kaza İş Kazası Sayılır mı? Servis ve Kendi Aracı

İşverenin sağladığı servisle ya da başka bir taşıtla işe giderken veya işten dönerken geçirdiğiniz kaza iş kazasıdır. Buna karşılık kendi aracınızla, toplu taşımayla ya da yürüyerek işe giderken geçirdiğiniz kaza kural olarak iş kazası sayılmaz. Belirleyici olan, yolculuğu işverenin sağlayıp sağlamadığıdır.

Bu kuralın istisnaları da vardır: işveren sizi işyeri dışında bir yere görevli gönderdiyse, o yolculuktaki kaza iş kazası olabilir. Aşağıda hangi durumda ne olduğunu ve iş kazası sayılmayan bir kazada bile hangi haklarınızın kaldığını anlatıyoruz.

Kanun Ne Diyor

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu 13. maddesi iş kazasını beş durumla sınırlar. Bunlardan biri, sigortalının işverence sağlanan bir taşıtla işin yapıldığı yere gidiş gelişi sırasında meydana gelen olaydır. Bir diğeri, işverene bağlı çalışan sigortalının görevli olarak işyeri dışında başka bir yere gönderilmesi nedeniyle asıl işini yapmaksızın geçen zamanlardır.

Eski 506 sayılı Kanun bu durumu sigortalıların “toplu olarak götürülüp getirilmesi” şeklinde tanımlıyordu. 5510 sayılı Kanun “toplu olarak” ifadesine yer vermez. Bu yüzden işverenin sağladığı bir araçta tek başınıza taşınıyor olsanız da, o yolculukta geçirdiğiniz kaza iş kazası kapsamına girer.

Kanun “taşıt” der, aracın türünü sınırlamaz. Minibüs, otomobil ya da bir kamyonet fark etmez; önemli olan aracın işverence sağlanmasıdır. Aracın işverenin malı olması da şart değildir; işveren servis firmasıyla anlaşmışsa ya da aracı kiralamışsa da sonuç aynıdır.

Servisle İşe Giderken Kaza

Servis aracı trafik kazası yaparsa, siz yolcu olarak yaralanırsanız bu iş kazasıdır. Kazada servis şoförünün kusurlu olması ya da başka bir aracın çarpması sonucu değiştirmez; iş kazası sayılmak için kusur aranmaz.

Kaza işten eve dönerken olduysa da sonuç aynıdır. Kanun “gidiş gelişi sırasında” dediği için, mesai bitiminde servisle evinize dönerken yaşanan kaza da iş kazasıdır.

Servisin içinde yaşanan ve trafik kazası olmayan olaylar daha tartışmalıdır. Servis seyir halindeyken dışarıdan gelen bir cismin yaralaması, araç içinde düşme gibi olaylar taşıma sırasında gerçekleştiği için iş kazası olarak değerlendirilebilir. Araç içinde geçirilen kalp krizi gibi iç nedenli rahatsızlıklarda ise olayın taşıma ya da işle bağlantısı ayrıca incelenir; her durumda kendiliğinden iş kazası sayılmaz.

Servisi Beklerken ya da Servisten İndikten Sonra

Bu iki durum en çok tartışılanlardır ve Yargıtay’ın sonuçları olaya göre değişir.

Servisi beklerken yaşanan olaylarda Yargıtay 10. Hukuk Dairesinin bir kararında, gece yarısı karayolu üzerindeki üst geçitte servis bekleyen işçinin üçüncü bir kişi tarafından bıçaklanması iş kazası sayılmamıştır. Daire, olayın işverence sağlanan taşıtla gidiş geliş sırasında ve kanunda sayılan işyerlerinden birinde gerçekleşmediğini belirtmiştir (10. HD, 2023/13006 E., 2023/13666 K.).

Servisten indikten sonra ise sonuç farklı olabilir. Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, sabah servisle işe gelen işçinin servisten inip işyerinin kapısına yürürken buzlanma nedeniyle düşerek hayatını kaybettiği olayı iş kazası kabul eden kararı onamıştır (10. HD, 2024/8831 E., 2024/11056 K.). Burada işçi servisten işyerine geçiş halindedir ve olay işyerinin hemen önünde gerçekleşmiştir.

Bu iki karar şunu gösteriyor: servisin bıraktığı noktadan işyerine geçişte yaşanan kaza iş kazası sayılabilirken, servisi beklerken işle bağlantısı olmayan bir olay sayılmayabilir. Durumunuz bu ikisinin arasındaysa, olayın yeri, saati ve işle bağlantısı belirleyici olur.

Kendi Aracınızla ya da Toplu Taşımayla Giderken

Kendi otomobilinizle, belediye otobüsüyle, metroyla ya da yürüyerek işe giderken geçirdiğiniz kaza kural olarak iş kazası değildir. Bu yolculukta işverenin sağladığı bir taşıt yoktur ve kanundaki beş durumdan hiçbirine girmez.

Aynı kural motosiklet, bisiklet ya da scooter için de geçerlidir. Bir iş arkadaşınızın kendi aracıyla sizi işe bırakması da işverence sağlanan taşıt sayılmaz; araç işverenin değil arkadaşınızın imkânıdır. Böyle bir kazada sürücünün zorunlu trafik sigortasına başvurabilirsiniz.

İşverenin size yol parası ya da toplu taşıma kartı vermesi bu sonucu değiştirmez. Yol parası, ulaşım masrafınızın karşılanmasıdır; işverenin sizi taşıdığı anlamına gelmez.

İşverenin kendi aracınızın yakıtını karşıladığı ya da aracınızı işin gereği olarak kullandırdığı durumlar ise tartışmalıdır. Bu durumlarda taşımanın işverenin organizasyonu içinde olup olmadığına bakılır ve sonuç somut olaya göre değişir. Böyle bir durumdaysanız, işverenle yaptığınız yazışmaları ve yakıt ödemelerini gösteren belgeleri saklayın.

Görevli Olarak Giderken Geçirilen Kaza

İşveren sizi bir müşteriye, şantiyeye ya da başka bir şubeye gönderdiyse durum değişir. Kanun, görevli olarak işyeri dışına gönderilen sigortalının asıl işini yapmaksızın geçen zamanlarını da iş kazası kapsamına alır.

Bu yüzden işveren talimatıyla sabah doğrudan evinizden bir müşteriye giderken kendi aracınızla kaza geçirirseniz, bu kaza iş kazası olabilir. Burada belirleyici olan aracın kime ait olduğu değil, yolculuğun işverenin görevlendirmesiyle yapılmasıdır. Görevlendirmeyi gösteren mesaj, e-posta ya da iş emrini mutlaka saklayın; görev dönüşü evinize giderken yaşanan kaza da aynı değerlendirmeye tabidir.

Yolda Düşme ve Yaya Kazaları

İşe yürüyerek giderken kaldırımda düşmeniz ya da yaya olarak bir aracın size çarpması, kendi imkânınızla yaptığınız bir yolculukta olduğu için kural olarak iş kazası değildir. Olay işyerinin içinde ya da işyerinin eklentisi sayılan bir yerde, örneğin işyerinin otoparkında veya girişinde olduysa, işyerinde bulunduğunuz sırada gerçekleştiği için iş kazası sayılabilir.

İş Kazası Sayılmazsa Ne Olur

Kazanız iş kazası sayılmasa bile haklarınız tamamen ortadan kalkmaz.

Tedavi masraflarınız genel sağlık sigortası kapsamında karşılanır. Çalışamadığınız günler için hastalık sigortasından rapor parası alabilirsiniz. Bunun için raporun başladığı tarihten önceki 1 yıl içinde en az 90 gün kısa vadeli sigorta primi bildirilmiş olması gerekir ve ödeme raporun 3. gününden itibaren yapılır. İş kazasında ise prim gün şartı aranmaz ve ödeme ilk günden başlar.

Kaza bir trafik kazasıysa, kusurlu sürücünün zorunlu trafik sigortasından ve sürücüden tazminat isteyebilirsiniz. Bu hak, kazanın iş kazası sayılıp sayılmamasından bağımsızdır.

İş Kazası Sayılırsa Haklarınız

Kaza iş kazası sayılırsa SGK size çalışamadığınız her gün için geçici iş göremezlik ödeneği öder. Kalıcı bir hasar kalır ve meslekte kazanma gücünüz en az yüzde 10 oranında azalırsa, sürekli iş göremezlik geliri bağlanır. Kaza ölümle sonuçlanırsa hak sahiplerine ölüm geliri bağlanır. Haklarınızın ayrıntılarını iş kazası haklarım yazısında anlattık.

SGK’nın ödemeleri gerçek zararınızı karşılamazsa, işverenden ve kusurlu üçüncü kişilerden maddi ve manevi tazminat isteyebilirsiniz. Servis kazasında servis firması ve servis aracının trafik sigortası da sorumlular arasındadır. Tedavi masraflarının nasıl karşılandığını özel hastane masrafları yazısında bulabilirsiniz.

Kaza Bildirimi ve Tespit Davası

İşveren iş kazasını kolluğa derhal, SGK’ya en geç kazadan sonraki 3 iş günü içinde bildirmek zorundadır. Kaza servis yolculuğunda olduğu gibi işverenin kontrolü dışındaki bir yerde olduysa, bu süre işverenin kazayı öğrendiği tarihten başlar. İşveren kazayı hiç bildirmediyse ve siz sigortasız çalışıyorsanız, ayrıca sigortasız işçinin iş kazası yazısına bakın.

SGK kazanızı iş kazası saymazsa, iş mahkemesinde iş kazası tespit davası açabilirsiniz. Davada kaza tutanağı, servis güzergâhı, tanık beyanları ve işverenin taşımayı sağladığını gösteren belgeler en önemli delillerdir. Kazadan hemen sonra verdiğiniz ilk ifadede olayın servis yolculuğu sırasında olduğunu açıkça söyleyin; sonradan düzeltmek zordur.

Kaza Anında Yapmanız Gerekenler

Kazadan sonraki ilk saatlerde toplanan belgeler, kazanın iş kazası sayılıp sayılmayacağını çoğu zaman belirler. Trafik kazasıysa kaza tespit tutanağının bir örneğini alın; tutanakta servis aracının plakasının ve sizin yolcu olduğunuzun yazdığını kontrol edin. Hastanede doktora kazanın işe giderken ya da işten dönerken, servis aracında olduğunu söyleyin; bu bilgi hastane kaydına geçer.

Aynı serviste bulunan iş arkadaşlarınızın adlarını not edin; tespit davasında en önemli tanıklar onlardır. İşverene kazayı aynı gün yazılı olarak, örneğin kısa mesaj ya da e-postayla bildirin ve SGK’ya bildirim yapılıp yapılmadığını e-Devlet üzerinden takip edin. Kendi aracınızla görevli giderken kaza geçirdiyseniz, görevlendirmeyi gösteren mesajı silmeyin.

Dava Süreleri ve Arabuluculuk

İş kazasından doğan maddi ve manevi tazminat davaları için zorunlu arabuluculuk şartı yoktur; iş mahkemesinde doğrudan dava açabilirsiniz. Bu istisna iş kazası tespit davaları için de geçerlidir. Tazminat davasını kazanın olduğu yerde ya da kendi yerleşim yerinizdeki iş mahkemesinde de açabilirsiniz.

İşverene karşı açılacak tazminat davasında zamanaşımı süresi, iş sözleşmesine dayandığı için kural olarak 10 yıldır. Yine de delillerin kaybolmaması ve tanıkların olayı hatırlaması için davayı geciktirmemek gerekir. Trafik sigortasına karşı talepler için ise sigorta şirketine önce yazılı başvuru yapılması gerekir.

Sonuç

İşverenin sağladığı servisle ya da taşıtla işe giderken ve dönerken geçirilen kaza iş kazasıdır. Kendi aracınızla, toplu taşımayla ya da yürüyerek giderken geçirilen kaza ise kural olarak iş kazası değildir; işverenin görevlendirmesiyle yapılan yolculuk bunun istisnasıdır. Servisi beklerken ve servisten indikten sonra yaşanan olaylarda sonuç, olayın yerine ve işle bağlantısına göre değişir.

Kazanızın iş kazası sayılıp sayılmayacağını ve hangi tazminatları isteyebileceğinizi öğrenmek isterseniz iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz. Diğer konular için sosyal güvenlik hukuku sayfamıza bakabilirsiniz.

SIKÇA SORULAN SORULAR

İLGİLİ YAZILAR