İşçim Kaza Geçirdi, SGK Bana Rücu Davası Açtı, Ne Yapmalıyım?

SGK, iş kazası geçiren işçiniz için ödediği tutarları sizden geri istemek üzere rücu davası açtıysa, bu davada savunma yapmanız mümkün. Kurumun her talebi otomatik olarak haklı sayılmıyor.

SGK’nın işverenden hangi bedelleri isteyebileceğini, işverenin bu davada kullanabileceği savunma yollarını ve Yargıtay’ın rücu davalarına yaklaşımını anlatıyoruz.

SGK Rücu Davasının Hukuki Altyapısı: Kurum Neden İşverene Dava Açar?

Sosyal Güvenlik Kurumu, sigortalıların uğradığı iş kazası veya tutulduğu meslek hastalığı nedeniyle onlara sağlık yardımı yapmak, geçici iş göremezlik ödeneği (rapor parası) vermek ve kalıcı sakatlıklarda ömür boyu gelir bağlamakla yükümlüdür. Kurum, sosyal devlet ilkesi gereği bu yardımları hemen yapar.

Ancak kaza, işverenin alınması gereken güvenlik önlemlerini almaması nedeniyle meydana gelmişse, SGK “Ben bu masrafı senin ihmalin yüzünden yapmak zorunda kaldım” diyerek, sigortalıya ödediği paraları işverenden geri ister. Hukuk dilinde buna “Rücu Hakkı” (geri dönme/yansıtma) denir.

Bu davanın temel yasal dayanağı, 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe giren ve sosyal güvenlik sistemimizin omurgası olan 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu‘nun 21. maddesinin 1. fıkrasıdır.

İlgili kanun maddesi şu emredici hükmü içerir: “İş kazası ve meslek hastalığı, işverenin kastı veya sigortalıların sağlığını koruma ve iş güvenliği mevzuatına aykırı bir hareketi sonucu meydana gelmişse, Kurumca sigortalıya veya hak sahiplerine bu Kanun gereğince yapılan veya ileride yapılması gereken ödemeler ile bağlanan gelirin başladığı tarihteki ilk peşin sermaye değeri toplamı.

Kurumca işverene ödettirilir”. İş kazası sigorta kollarının ve rücu sisteminin tüm teknik çerçevesini incelemek için Sosyal Güvenlik Hukuku sayfamızı da mutlaka ziyaret etmelisiniz.

Kusur Sorumluluğu Esastır (Her Kazada İşveren Ödeme Yapmaz)

İşverenlerin en çok yanıldığı nokta, iş yerinde olan her kazadan ötürü Kuruma tazminat ödemek zorunda olduklarını sanmalarıdır. Oysa 5510 sayılı Kanun’un 21/1. maddesindeki sorumluluk, objektif (kusursuz) sorumluluk değil, “kusur sorumluluğudur”.

İşverenin sorumlu tutulabilmesi için kazanın, işverenin “kastı” veya “iş sağlığı ve güvenliği mevzuatına aykırı hareketi (ihmali)” sonucunda meydana gelmesi şarttır. Eğer kaza, işçinin tamamen kendi şahsi kusurundan, dışarıdan gelen bir üçüncü kişinin eyleminden veya öngörülemeyen bir doğal afetten kaynaklanmışsa, işverenin Kuruma karşı hiçbir rücu sorumluluğu doğmaz.

SGK Hangi Bedelleri (Masrafları) İşverenden İsteyebilir?

SGK’nın işverene yönelteceği rücu davasında talep edilen miktarlar, kazanın büyüklüğüne ve sonuçlarına göre değişmekle birlikte genel olarak şu alacak kalemlerinden oluşur:

• Geçici İş Göremezlik Ödeneği (Rapor Parası): İşçinin tedavi süresince Kurumdan aldığı istirahat paraları.
• Tedavi ve Sağlık Giderleri: Hastane, ameliyat, ilaç, protez ve ortez masrafları.
• Cenaze Ödeneği: İşçi vefat etmişse ailesine ödenen cenaze yardımı.
• Sürekli İş Göremezlik veya Ölüm Gelirinin “İlk Peşin Sermaye Değeri”: İşte şirketleri iflasın eşiğine getiren asıl devasa kalem budur.

“İlk Peşin Sermaye Değeri” ve “Gerçek Zarar (Tavan)” Kıyaslaması Nedir?

SGK, sakat kalan işçiye veya ölen işçinin eş ve çocuklarına aydan aya ömür boyu maaş (gelir) bağlar. Kurum, bu maaşların yıllarca ödenmesini beklemez; istatistiksel yaşam tablolarını kullanarak bu maaşların gelecekteki toplam maliyetinin bugünkü peşin değerini hesaplar ve işverenden tek seferde talep eder.

Ancak Kanun, işvereni korumak adına buraya büyük bir fren mekanizması (çift sınır/ikili tavan) koymuştur. 5510 sayılı Kanun m. 21/1 uyarınca Kurumun talep edebileceği miktar; “sigortalı veya hak sahiplerinin işverenden isteyebilecekleri tutarlarla sınırlıdır”.

Bunun anlamı şudur: Mahkeme, SGK’nın hesapladığı “Peşin Sermaye Değerini” (İç Tavan) alır. Sonra, uzman bir aktüerya bilirkişisine, işçi dava açsaydı işverenden ne kadar “Maddi Tazminat (Gerçek Zarar – Dış Tavan)” alabilirdi diye hesaplatır. Yargıtay’ın yerleşik içtihatları gereğince mahkeme, bu iki rakamı birbiriyle kıyaslar ve hangisi daha düşükse (az ise) işvereni o düşük tutar üzerinden sorumlu tutar. Bu kıyaslamanın doğru yapılması, rücu davasında milyonlarca liralık tasarruf etmenizi sağlayan en hayati hukuki adımdır.

SGK Rücu Davasında İşverenin Hayati Savunma Silahları Nelerdir?

Tarafınıza bir rücu davası açıldığında, mahkemeye sunulacak savunmalar davanın seyrini tamamen değiştirir. Alanında uzman bir avukatın kullanacağı temel yasal silahlar şunlardır:

Dikkat: Kayıtdışı (Sigortasız) Çalıştırmada Kusursuz Sorumluluk Tuzağı

İşverenlerin düştüğü en büyük ve en tehlikeli hukuki tuzak, işçiyi sigortasız çalıştırmaktır. 5510 sayılı Kanun’un 23. maddesine göre; eğer kazaya uğrayan işçinin işe giriş bildirgesi süresinde Kuruma verilmemişse (kayıt dışı çalıştırılıyorsa), iş kazası sonucunda Kurumun yapacağı tüm ödemeler ve bağlanan gelirin peşin sermaye değeri, “işverenin kusuru aranmaksızın” (yani işveren %0 kusurlu olsa bile) doğrudan işverene ödettirilir.

Bu madde, işverene uygulanan çok ağır bir “medeni ceza”dır. İşçi kendi intihar etse veya %100 kusurlu olsa dahi, SGK ödediği parayı sigortasız işçi çalıştıran işverenden talep eder. Sigortasız işçi çalıştırmanın faturası, kaza anında kelimenin tam anlamıyla şirketin iflası demektir. Yargıtay bu durumda dahi sadece BK 51. ve 52. maddeleri uyarınca işçinin kusurunun %50’sinden az olmamak üzere bir “hakkaniyet indirimi” uygulamaktadır.

Yargıtay ve Emsal Kararlar Işığında SGK Rücu Davalarına Güncel Yaklaşım

Türkiye’nin en üst yargı mercii olan Yargıtay’ın SGK rücu davalarındaki yerleşik içtihatları, mahkemelerin davayı nasıl sonuçlandıracağını gösteren kesin kurallardır. Hukuki kaynaklarımızda da altı çizildiği üzere;

• TRH-2010 Yaşam Tabloları Zorunluluğu: Yargıtay 10. Hukuk Dairesi’nin istikrarlı kararlarına göre; işverenin ödeyeceği “Gerçek Zarar (Tavan)” ve “Peşin Sermaye Değeri” hesaplanırken eski Fransız (PMF 1931) tabloları kullanılamaz. Türkiye’nin demografik gerçeklerine ve güncel ölüm istatistiklerine uygun olan “TRH-2010” ulusal mortalite tabloları kullanılması yasal bir zorunluluktur. Aksi yönde alınan bilirkişi raporlarıyla verilen hükümler Yargıtay tarafından kesin olarak bozulmaktadır.
• Ceza Mahkemesi Kararının Hukuk Hâkimini Bağlaması: İş kazası sonrası işveren yetkilileri hakkında “Taksirle Yaralama” veya “Taksirle Ölüme Neden Olma” suçundan ceza davası açılmışsa, bu davanın sonucu SGK rücu davasını doğrudan etkiler. Türk Borçlar Kanunu’nun 74. maddesi uyarınca; hukuk hâkimi, ceza hâkiminin beraat kararı veya kusur oranıyla doğrudan bağlı olmasa da, “ceza mahkemesinde tespit edilen kesinleşmiş maddi olgularla ve mahkûmiyet kararıyla” bağlıdır. Yani ceza davasında ihmali olduğu gerekçesiyle mahkûm edilen bir işverene, SGK rücu davasında da mutlaka kusur verilmek zorundadır. Bu nedenle kaza anındaki ilk ifade ve ceza yargılaması aşaması son derece ciddiye alınmalıdır.
• Hatır Taşıması İndirimi: Kaza, işverenin tahsis ettiği servis aracında değil de, işverenin veya bir çalışanının salt “hatır” (iyilik) amaçlı olarak işçiyi aracına alması sırasında meydana gelmiş bir trafik iş kazası ise, Yargıtay içtihatları gereği hesaplanan tazminattan genellikle %20 oranında bir “hatır taşıması indirimi” yapılması gerekmektedir.

Uzman Avukat Değerlendirmesi ve Sonuç

İşçinizin geçirdiği kaza nedeniyle SGK’nın şirketinize açtığı rücu davası, basit bir borç alacak davası değil. 5510 sayılı Kanun’un rücu mekanizmaları, kusur kuralları ve TRH-2010 tabanına göre aktüeryal hesaplamalar iç içe giriyor.

Kolluğa verilen hatalı bir ifade, ceza mahkemesindeki mahkumiyete itiraz edilmemesi, İş Güvenliği Uzmanı bilirkişi raporuna zamanında itiraz edilmemesi veya 10 yıllık zamanaşımı definin atlanması, şirketinizin haksız yere ağır bir zararı üstlenmesine yol açabilir.

SGK rücu davasında savunmanın çerçevesi 5510 sayılı Kanun’un 21. maddesiyle çizilmiştir ve bu madde işverene üç ayrı savunma imkânı bırakır. Birincisi sorumluluğun şartıdır: Kurum, ancak işverenin kastı ya da iş güvenliği mevzuatına aykırı bir hareketi varsa rücu edebilir; kusursuz işverene rücu edilemez. İkincisi kaçınılmazlık ilkesidir ve aynı fıkrada sorumluluğun tespitinde dikkate alınacağı açıkça yazılıdır.

Üçüncüsü tutarın sınırıdır: Kurumun isteyebileceği miktar, sigortalı veya hak sahiplerinin işverenden isteyebilecekleri tutarlarla sınırlıdır, yani işçinin gerçek zararını aşan bir rücu talebi kabul edilemez.

Olayda üçüncü bir kişinin kusuru varsa tablo değişir; aynı maddenin dördüncü fıkrası uyarınca bu durumda ilk peşin sermaye değerinin yarısı zarara sebep olan üçüncü kişilere rücu edilir. Kaçınılmazlık savunmasının nasıl kurulacağını ayrı bir yazıda anlattık. Sosyal Güvenlik Hukuku alanındaki deneyimimizle, açılan rücu davasında kusur ve tutar itirazlarınızı hazırlamak için iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.

SIKÇA SORULAN SORULAR

İLGİLİ YAZILAR