Şirket Yöneticisi veya Ortağı SGK Prim Borcundan Şahsi Malvarlığıyla Sorumlu Mu?

Şirketinizin SGK prim borcu birikip icraya döndüğünde, bu borcun sadece şirkete mi yoksa sizin şahsi malvarlığınıza da mı dokunacağını merak edersiniz.

Hangi şirket yetkililerinin şahsen sorumlu olduğunu, sorumluluktan kurtaran haklı sebep hallerini ve SGK ödeme emrine itiraz sürecini anlatıyoruz.

SGK Prim Borçlarından Şahsi Sorumluluğun Hukuki Altyapısı

Sosyal Güvenlik Kurumu, anayasal bir hak olan sosyal güvenlik sistemini ayakta tutabilmek için en büyük finansman kaynağı olan sigorta primlerini zamanında ve eksiksiz toplamakla yükümlüdür. İşverenlerin süresi içinde ödemedikleri primler, gecikme zamları ve idari para cezaları “Kurum Alacağına” dönüşür ve bu alacakların tahsilinde kural olarak 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümleri uygulanır. Yani SGK, icra dairelerine gitmeye gerek kalmadan kendi icra servisleri aracılığıyla doğrudan haciz ve satış yapabilme (idari icra) gücüne sahiptir.

Şirket tüzel kişiliğinden tahsil edilemeyen borçlar için yöneticilerin şahsi malvarlıklarına gidilmesinin temel yasal dayanağı, 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe giren güncel 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 88. maddesinin 20. fıkrasıdır.

İlgili kanun maddesi son derece kesin bir dille şu hükmü kurmuştur: “Kurumun sigorta primleri ve diğer alacakları haklı bir sebep olmaksızın bu Kanunda belirtilen sürelerde ödenmez ise kamu idarelerinin tahakkuk ve tediye ile görevli kamu görevlileri, tüzel kişiliği haiz diğer işverenlerin şirket yönetim kurulu üyeleri de dahil olmak üzere üst düzeydeki yönetici veya yetkilileri ile kanuni temsilcileri Kuruma karşı işverenleri ile birlikte müştereken ve müteselsilen sorumludur.”.

Bu hüküm uyarınca Kurum, prim borcunun tahsili için önce şirkete gitmek ve şirketin iflasını beklemek zorunda dahi kalmaksızın, doğrudan “müştereken ve müteselsilen” sorumlu olan şirket yöneticilerinin şahsi malvarlıklarına (ev, araba, banka hesabı) yönelebilmektedir. Konunun Kurum işlemleri boyutuyla ilgili detaylı makalelerimiz için Sosyal Güvenlik Hukuku sayfamızı inceleyebilirsiniz.

Hangi Şirket Yetkilileri SGK Borcundan Şahsi Olarak Sorumludur?

Kanun koyucu “yönetici ve kanuni temsilci” diyerek sorumluluk çemberini çok geniş tutmuştur. Sorumlu tutulacak kişilerin tespiti, şirketin Anonim veya Limited şirket olmasına göre çok ciddi hukuki farklılıklar göstermektedir.

1. Anonim Şirketlerde Yönetim Kurulu Üyelerinin Sorumluluğu

Anonim şirketlerde kural olarak şirket ortaklarının (pay sahiplerinin) kamu borçlarından dolayı şahsi sorumluluğu yoktur. Ancak şirketi idare eden “Yönetim Kurulu Üyeleri” bu korumadan yararlanamaz.

Anonim şirket yöneticilerinin SGK borçlarından sorumluluğunda, mülga 506 sayılı Kanun dönemi ile güncel 5510 sayılı Kanun dönemi arasında devrim niteliğinde bir fark vardır:

2. Limited Şirket Ortakları ve Müdürlerinin Sorumluluğu

Limited şirketlerde durum Anonim şirketlere göre çok daha risklidir. Limited şirketlerde borçtan şahsi sorumluluk, kişinin “Müdür” (kanuni temsilci) veya sadece “Ortak” olmasına göre iki farklı kanun maddesiyle belirlenir:

Hisse Devri Tuzağı: Limited şirketteki hissesini devredip ayrılan bir ortak “Ben şirketi devrettim, borç benden bitti” diyemez. 6183 sayılı Kanun m. 35’e eklenen hüküm uyarınca; ortağın şirketteki sermaye payını devretmesi hâlinde, payı devreden ve devralan şahıslar, devir öncesine ait amme alacaklarının (SGK borçlarının) ödenmesinden müteselsilen sorumlu tutulurlar. Kurum, dilerse eski ortağa dilerse yeni ortağa haciz gönderebilir.

3. Üst Düzey Yöneticilerin Sorumluluğunda “Mali Yetki” Şartı

Şirket yönetim kurulu üyesi veya müdürü olmamasına rağmen, şirkette “Genel Müdür, Finans Direktörü, Muhasebe Müdürü” gibi unvanlarla görev yapan üst düzey yöneticiler de 5510 sayılı Kanun 88/20. maddesi kapsamında sorumlu tutulabilirler. Ancak Yargıtay içtihatlarına göre, bu kişilerin sorumlu tutulabilmesi için şirkette “mali konularda yetkisinin bulunması” (para harcama, banka talimatı verme, ödeme yapma yetkisi) zorunludur. Mali yetkisi olmayan bir üretim müdürü, salt unvanı “müdür” olduğu için SGK borcundan şahsi olarak sorumlu tutulamaz.

Yöneticileri Şahsi Sorumluluktan Kurtaran “Haklı Sebep” Halleri Nelerdir?

Kanun koyucu, yöneticileri ve kanuni temsilcileri prim borçlarından sorumlu tutarken körü körüne bir cezalandırma amacı gütmemiş, madde metnine “haklı bir sebep olmaksızın” ibaresini yerleştirerek önemli bir kaçış kapısı bırakmıştır. Şayet yönetici, şirketin SGK borcunu ödememesinin kendisinden kaynaklanan bir kusurdan değil de objektif bir haklı sebepten kaynaklandığını mahkemede ispatlarsa, şahsi sorumluluktan ve malvarlığı haczinden tamamen kurtulur.

Yargıtay kararlarına ve hukuki doktrine göre yöneticileri sorumluluktan kurtaran “Haklı Sebep” durumları şunlardır:

Dikkat: Piyasaların genel durgunluğu, döviz kurlarındaki dalgalanmalar, müşterilerin borcunu ödememesi veya şirketin ekonomik krize girmesi (objektif bir yargı kararına dayanmıyorsa) Yargıtay tarafından olağan ticari riskler olarak görülmekte ve yöneticileri kurtaran “haklı sebep” olarak kabul edilmemektedir.

SGK Ödeme Emrine İtiraz, Menfi Tespit Davası ve Kritik Süreler

Şirketin SGK prim borcundan dolayı şahsi sorumluluğunuza gidildiğini, evinize veya e-Tebligat hesabınıza gelen “SGK Ödeme Emri” ile öğrenirsiniz. Bu ödeme emri elinize ulaştığı andan itibaren hukuki zaman sayacı acımasızca işlemeye başlar.

İtiraz Nedenleri: Mahkemede; “Böyle bir borcum yok (Çünkü ben o tarihlerde şirkette yönetici değildim, hisselerimi devretmiştim, şirket yönetiminde sadece imza yetkisiz bir ortaktım), borcu yapılandırdım ve ödedim, borç zamanaşımına uğradı, ödememe eylemi iflas erteleme gibi haklı bir sebebe dayanıyordu” gibi tüm esaslı itirazlarınızı “borcum yok” çatısı altında ileri sürebilirsiniz.

Zamanaşımı Defi: 5510 sayılı Kanun’un 93. maddesi uyarınca, SGK’nın prim alacakları ödeme süresinin dolduğu tarihi takip eden takvim yılı başından başlayarak 10 yıllık zamanaşımı süresine tabidir. Davada mutlaka zamanaşımı itirazında bulunulması gerekmektedir; zira hâkim bunu kendiliğinden dikkate alamaz.

Yargıtay ve Emsal Kararlar Işığında Kanun Çatışmalarına Yaklaşım

Yargıtay’ın SGK alacaklarında şirket yöneticilerinin sorumluluğuna ilişkin içtihatları, kanunların birbiriyle çeliştiği noktalarda hakkaniyeti sağlayan en önemli rehberdir.

Uygulamada SGK icra memurları, amme alacaklarının tahsiline ilişkin genel kanun olan 6183 sayılı Kanun’un kanuni temsilcilerin sorumluluğunu düzenleyen “mükerrer 35. maddesini” dayanak göstererek şirket yöneticilerine ödeme emirleri düzenleyebilmektedir. Oysa Yargıtay Hukuk Genel Kurulu ve 10.

Hukuk Dairesi’nin yerleşik içtihatlarına göre; Sosyal Güvenlik Kurumu prim alacaklarının tahsilinde, genel kanun olan 6183 sayılı Kanun’un Mük. 35. maddesi değil, doğrudan bu alan için özel olarak çıkartılmış ve “özel kanun (lex specialis)” niteliğinde olan 5510 sayılı Kanun’un 88. maddesinin (eski 506 s.K. m.80) uygulama önceliği bulunmaktadır.

Bu ayrım büyük önem taşır; çünkü 6183 sayılı Kanun Mük. 35. maddeye göre yöneticinin sorumlu tutulabilmesi için amme alacağının şirketten “tahsil edilemeyeceğinin anlaşılması” (şirket hakkında icra takibinin sonuçsuz kalması) gerekirken, 5510 sayılı Kanun madde 88 uyarınca SGK, şirkete aciz vesikası almadan, doğrudan şirketle birlikte yöneticilerin şahsi malvarlıklarına yönelebilmektedir (Müşterek ve müteselsil sorumluluk).

Ayrıca, yargılama sürerken şirketin SGK ile “yapılandırma (af) kanunları” kapsamında sözleşme yapması ve borcu taksitlendirmesi durumunda Yargıtay, bu durumu uyuşmazlığı sona erdiren bir “sulh işlemi” olarak kabul etmekte ve asıl borçlunun (şirketin) borcu yapılandırmasından müteselsil sorumlu olan yöneticilerin de doğrudan yararlanacağına, haklarındaki davanın “karar verilmesine yer olmadığına” şeklinde sonuçlandırılması gerektiğine hükmetmektedir.

Uzman Avukat Değerlendirmesi ve Sonuç

Şirket ortağı veya yöneticisi olmanız, şirket tüzel kişiliktir bana bir şey olmaz demeniz için yeterli değil. 5510 sayılı Kanun’un 88/20. maddesi, SGK prim borcunda şahsi malvarlığınıza da yönelinmesini mümkün kılıyor.

Tarafınıza tebliğ edilen ödeme emrine karşı 15 günlük süre içinde doğru mahkemede (İdare Mahkemesi değil İş Mahkemesi) dava açmanız gerekiyor, aksi halde şahsi hesaplarınıza bloke konulabilir ve 6183 sayılı Kanun’un 58/5. maddesi gereği haksız çıkma zammı da eklenebilir.

Şirket yöneticisinin SGK prim borcundan şahsi sorumluluğu bir yorum değil, kanunda yazılı bir kuraldır. 5510 sayılı Kanun’un 88. maddesi, sigorta primleri ve diğer alacakların haklı bir sebep olmaksızın süresinde ödenmemesi halinde, tüzel kişiliği haiz işverenlerin şirket yönetim kurulu üyeleri dahil üst düzey yönetici veya yetkilileri ile kanuni temsilcilerinin Kuruma karşı işverenle birlikte müştereken ve müteselsilen sorumlu olduğunu söyler. Müteselsil sorumluluk, Kurumun borcun tamamını dilediği kişiden isteyebilmesi anlamına gelir; şirketten tahsil edilemediğinin ayrıca ispatı aranmaz.

Aynı madde, Kurumun bu alacaklarının amme alacağı niteliğinde ve imtiyazlı alacak olduğunu da belirtir, yani icra sırasında diğer alacaklıların önüne geçer. Savunmada üzerinde durulacak asıl nokta, ödememenin haklı bir sebebe dayanıp dayanmadığı ile kişinin ilgili dönemde gerçekten yönetim yetkisini taşıyıp taşımadığıdır. Ödeme emrine itiraz süresini ve görevli mahkemeyi ayrıca anlattık. Sosyal Güvenlik Hukuku alanındaki deneyimimizle, size yöneltilen şahsi takibe karşı savunmanızı kurmak için iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.

SIKÇA SORULAN SORULAR

İLGİLİ YAZILAR