Şirketi Zarara Uğratan Yönetim Kurulu Üyesine (Yöneticiye) Tazminat Davası Nasıl Açılır?

Şirketinizin yönetim kurulu üyesi görevini kötüye kullanarak şirketi zarara uğrattıysa, ondan tazminat talep etmeniz mümkün. Bu davayı sadece şirket değil, bazı durumlarda pay sahipleri de açabiliyor.

Sorumluluk davasını kimlerin açabileceğini, davanın şartlarını ve sürelerini ve Yargıtay’ın bu davalara yaklaşımını anlatıyoruz.

Yönetim Kurulu Üyelerinin Hukuki Sorumluluğunun Temeli ve Kapsamı

Anonim şirketler, yapıları gereği tüzel kişiliğe sahip olup faaliyetlerini “Yönetim Kurulu” adı verilen karar ve icra organı aracılığıyla yürütürler. Şirketin yönetimi, temsil yetkisi ve finansal kararları bu kurula aittir. Ancak bu geniş yetki, sınırsız bir sorumsuzluk anlamına gelmez.

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (TTK) madde 369 uyarınca; yönetim kurulu üyeleri ve yönetimle görevli üçüncü kişiler, görevlerini “tedbirli bir yöneticinin özeniyle yerine getirmek ve şirketin menfaatlerini dürüstlük kurallarına uyarak gözetmek” yükümlülüğü altındadırlar. Bu yasal özen ve sadakat borcunun ihlal edilmesi, hukuki sorumluluğun tetikleyicisidir.

Yöneticilerin sorumluluğunu doğuran ana kural ise TTK madde 553’te açıkça vücut bulmuştur: “Kurucular, yönetim kurulu üyeleri, yöneticiler ve tasfiye memurları, kanundan ve esas sözleşmeden doğan yükümlülüklerini kusurlarıyla ihlal ettikleri takdirde, hem şirkete hem pay sahiplerine hem de şirket alacaklılarına karşı verdikleri zarardan sorumludurlar”.

Bu maddeye göre, bir yöneticiden tazminat talep edilebilmesi için şu dört temel unsurun bir araya gelmesi gerekir:

1. Hukuka veya Sözleşmeye Aykırı Bir Fiil: Yöneticinin kanuna, şirket esas sözleşmesine veya genel kurul kararlarına aykırı bir işlem yapması.
2. Kusur: Yöneticinin bu fiili kasten veya ihmal (özen eksikliği) ile işlemiş olması.
3. Zarar: Şirketin mal varlığında bir azalma veya artmasına engel olunma durumunun (zarar) gerçekleşmiş olması.
4. İlliyet Bağı: Uğranılan zararın, bizzat yöneticinin kusurlu eyleminden kaynaklanmış olması.

(Not: TTK m. 553/3 uyarınca, yöneticiler kontrolleri dışında kalan, kanuna veya esas sözleşmeye aykırılıklar veya yolsuzluklar sebebiyle sorumlu tutulamazlar. Yani yönetici “Ben elimden gelen tüm özeni gösterdim ama global ekonomik kriz vurdu” diyerek, tedbirli bir iş adamı gibi davrandığını ispatlarsa sorumluluktan kurtulabilir.)

Davanın En Kritik Kilidi: Doğrudan Zarar ve Dolaylı Zarar Ayrımı

Şirketi zarara uğratan yöneticiye karşı açılacak davada, mahkemelerin en çok ret kararı verdiği usuli hata, “doğrudan zarar” ile “dolaylı zarar” kavramlarının karıştırılmasıdır. Davayı açacak kişinin (pay sahibinin) bu ayrıma göre talebini şekillendirmesi büyük önem taşır.

Sorumluluk Davasını Kimler, Nasıl Açabilir? (Davacı Sıfatı)

Yöneticinin kusuruyla ortaya çıkan bir zarar varsa, TTK m. 553 gereğince bu davayı açabilecek üç temel süje (kişi grubu) bulunmaktadır:

1. Şirketin Bizzat Kendisi ve Genel Kurul Kararı Şartı

Şirket tüzel kişiliği, uğradığı zararın tazmini için kendi yöneticilerine karşı dava açabilir. Ancak, şirketin kendi yönetim kuruluna dava açması teknik bir paradoks yaratacağından kanun koyucu özel bir şart getirmiştir: Genel Kurul Kararı.

• Bir anonim şirketin kendi yöneticileri aleyhine sorumluluk davası açabilmesi için, genel kurulda bu yönde bir karar alınması zorunlu dava şartıdır.
• Eğer genel kurul karar almadan şirket adına dava açılırsa, mahkeme davayı usulden reddetmez, eksikliğin giderilmesi için HMK m. 54 uyarınca davacıya genel kurulu toplayıp karar alması için süre verir.

2. Pay Sahipleri (Ortaklar) ve Tazminatın Şirkete Ödenmesi Kuralı

Uygulamada, kötü niyetli yöneticiler genellikle genel kurulda da çoğunluğu ellerinde bulundurdukları için, şirket tüzel kişiliğinin dava açma kararı alması imkansız hale gelir. Bu noktada azınlıkta kalan veya dışlanan pay sahipleri (ortaklar) tek başlarına sorumluluk davası açma hakkına sahiptir.

3. Şirket Alacaklılarının Dava Hakkı (İflas Hali)

Normal şartlarda şirket alacaklıları (bankalar, tedarikçiler vb.) yöneticilere doğrudan dava açamazlar. Ancak TTK m. 556’ya göre istisnai bir durum vardır:

• Zarara uğrayan şirket iflas etmişse, şirkete zarar veren yöneticilerden tazminat isteme hakkı şirket alacaklılarına da geçer.
• İflas halinde, bu tazminat davasını açma yetkisi öncelikle İflas İdaresine aittir. İflas İdaresi davayı açmazsa, her bir şirket alacaklısı veya pay sahibi bu davayı kendi inisiyatifiyle açabilir. Davanın kazanılması halinde elde edilen para, öncelikle dava açan alacaklının alacağının ödenmesine tahsis olunur, artan kısım iflas masasına kalır. İflas idaresinin süreçleri ve masanın işleyişi hakkında detaylar için İcra Hukuku departmanımızın yayınlarını inceleyebilirsiniz.

Davanın Şartları, Süreleri ve Yargılama Usulü

Sorumluluk davası, gelişigüzel bir iddiayla adliyeye gidilerek açılabilecek bir dava türü değildir. Keskin Ticaret Hukuku kuralları ve hak düşürücü nitelikteki zamanaşımı süreleri devrededir.

Görevli ve Yetkili Mahkeme Neresidir?

Yargılama Usulü: Türk Ticaret Kanunu’nun (TTK) 1521. maddesi çok açık ve emredici bir usul kuralı getirmiştir: “Ticaret şirketlerinde, ortakların veya pay sahiplerinin şirketle veya birbirleriyle şirket ortaklığından kaynaklanan davalarda veya şirketin yönetim kurulu üyeleri, yöneticileri, müdürleri, tasfiye memurları ya da denetçilerine karşı açılacak davalarda basit yargılama usulü uygulanır.”. Basit yargılama usulü, davanın dilekçeler aşamasının (sadece dava ve cevap dilekçesi verilerek) daha hızlı tamamlanmasını sağlayan süratli bir sistemdir.

Zamanaşımı Sürelerine Dikkat (TTK m. 560): Şirketi zarara uğratan yöneticiye karşı ilanihaye (sonsuza kadar) dava açma hakkınız yoktur. Kanun, ticari hayatta güvenliği sağlamak için katı zamanaşımı süreleri öngörmüştür:

• Sorumlu olanlara karşı tazminat istemek hakkı, davacının zararı ve sorumluyu (yöneticiyi) öğrendiği tarihten itibaren 2 YIL ve herhâlde zararı doğuran fiilin meydana geldiği günden itibaren 5 YIL geçmekle zamanaşımına uğrar.
• Ceza Zamanaşımı İstisnası: Eğer yöneticinin şirketi zarara uğratan eylemi aynı zamanda Türk Ceza Kanunu kapsamında bir suç oluşturuyorsa (örneğin; güveni kötüye kullanma, dolandırıcılık, zimmet, sahtecilik vb.) ve ceza kanunundaki zamanaşımı süresi daha uzunsa, Asliye Ticaret Mahkemesindeki bu tazminat davasına da o uzun “ceza zamanaşımı” süresi uygulanır.

Yargıtay ve Emsal Karar Yaklaşımı

Yüksek Yargıtay kararları, yöneticinin sorumluluğu davalarının usuli sınırlarını ve özellikle “kime ödeme yapılacağı” hususunu katı çizgilerle belirlemiştir:

• Dolaylı/Doğrudan Zarar İsteminin Netliği Üzerine: Yargıtay 11. Hukuk Dairesi’nin yerleşik ve emsal içtihatlarında (Örn: 03.12.2020 tarih, 2020/1161 E. ve 2020/5685 K. sayılı ilamı); anonim şirket yöneticileri aleyhine açılacak sorumluluk davasında asıl dava hakkının şirkete ait olduğu vurgulanır. Zarar gören ortakların açacağı davada, yöneticinin eylemi yüzünden şirketin zarar etmesi nedeniyle payın değer kaybetmesi “dolaylı zarar” kabul edilir. Yargıtay; “Dolaylı zarar söz konusu olduğunda mahkemece hükmedilecek tazminatın şirkete ödenmesinin talep edilebileceği, doğrudan zarar söz konusu ise davacı ortağın kendisine ödenmesini talep edebileceği kuraldır” diyerek, şahsi menfaat talep eden pay sahiplerinin davalarını esastan reddetmektedir.
• Genel Kurul Kararı Şartının Mahkemece Gözetilmesi: Yargıtay 11. Hukuk Dairesi’nin 14.09.2017 tarihli (2016/10657 E., 2017/4388 K.) emsal kararında; şirket tüzel kişiliğinin kendi yöneticisine açacağı davada genel kurul kararının bulunmasının bir “dava şartı” olduğu belirtilmiştir. Eğer davacı şirket bu kararı almadan davayı açmışsa, mahkeme hemen davayı reddetmemeli, HMK m. 54 gereğince davacı şirkete olağanüstü genel kurulu toplayıp dava açılması yönünde karar alması için süre vermeli, sonucuna göre yargılamaya devam etmelidir.
• Zamanaşımı Üzerine Ret: Yargıtay, davacıların yöneticinin usulsüzlüklerini bilançolardan veya denetim raporlarından öğrendiği tarihleri tespit ederek, bu tarihten itibaren 2 yıllık (veya azami 5 yıllık) süre geçmişse davaları tereddütsüz şekilde zamanaşımından reddetmektedir.

Avukat Değerlendirmesi ve Sonuç

Şirket yöneticisi paramızı batırdı diyerek hemen mahkemeye başvurmak yeterli değil. Yöneticinin davranışının basiretli tacirin normal ticari riski mi yoksa hukuki bir kusur mu olduğunun ayrımı davanın kaderini belirliyor.

Zararın dolaylı olduğu belirtilerek tazminatın şirket tüzel kişiliğine ödenmesinin talep edilmesi ve şirket defterleri üzerinde bilirkişi incelemesi yaptırılması gerekiyor. Bu davada 2 yıllık öğrenme ve 5 yıllık fiil zamanaşımı süreleri var.

Yönetim kurulu üyesine karşı açılacak sorumluluk davasında üç unsurun birlikte ispatlanması gerekir: üyenin kanundan veya esas sözleşmeden doğan yükümlülüğünü kusuruyla ihlal etmesi, şirketin bir zarara uğraması ve bu ihlal ile zarar arasında nedensellik bağı bulunması. Zarar şirketin malvarlığında meydana geldiği için davayı kural olarak şirket açar; ancak pay sahipleri de zararın şirkete ödenmesini isteyerek dava açabilir, yani tazminat davacıya değil şirkete ödenir.

Süreyi kaçırmamak kritiktir; Türk Ticaret Kanunu’nun 560. maddesi, tazminat isteme hakkının davacının zararı ve sorumluyu öğrendiği tarihten itibaren iki yıl ve her hâlde zararı doğuran fiilin meydana geldiği günden itibaren beş yıl geçmekle zamanaşımına uğrayacağını söyler.

Fiil aynı zamanda suç oluşturuyor ve Türk Ceza Kanunu’na göre daha uzun bir dava zamanaşımına tabiyse, tazminat davasında da o süre uygulanır. Zamanaşımı sürelerinin ayrıntısını ayrı bir yazıda ele aldık. Ticaret Hukuku Davaları alanındaki deneyimimizle, şirketin uğradığı zararı belgelendirip talebinizi kurmak için iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.

SIKÇA SORULAN SORULAR

İLGİLİ YAZILAR