Zayi Olan Ticari Defterler İçin İdareye Başvurmak Yasal mı?
Deprem gibi bir afette ticari defterleriniz ve belgeleriniz yok olduysa, artık mahkemeye gitmeden il veya ilçe idare kuruluna başvurarak zayi belgesi alabilirsiniz. Peki bu yol hukuka uygun mu, mahkeme yolu tamamen kapanıyor mu? Anayasa Mahkemesi bu soruyu net bir şekilde yanıtladı.
İdare kurulundan alınan zayi belgesi kesin hüküm ifade etmez; ileride iptal edilebilir veya değiştirilebilir. Önemli hukuki süreçlerde mahkeme yoluyla belge almak daha güvenli olabilir.
Olayın Özeti
6 Şubat 2023 depremlerinin ardından binlerce işletmenin ticari defter ve belgeleri zayi oldu. Kanun koyucu, bu duruma çözüm olarak 7440 sayılı Kanun’a bir hüküm ekleyerek zayi olan defter ve belgeler için il veya ilçe idare kurullarınca belge verilebilmesinin önünü açtı. Normalde bu tür belgeler mahkemeler tarafından, çekişmesiz yargı işi olarak düzenleniyordu.
Gaziantep Bölge İdare Mahkemesi 4. İdari Dava Dairesi, bu düzenlemenin mahkemelerin yetkisini idareye devrettiğini, bunun da kuvvetler ayrılığına, hukuk devleti ilkesine ve hak arama hürriyetine aykırı olduğunu ileri sürerek Anayasa Mahkemesi’ne başvurdu.
Anayasa Mahkemesi’nin Değerlendirmesi
AYM, öncelikle zayi belgesi verme işleminin çekişmesiz yargı işi olarak hem yargısal hem idari yönleri bulunan karma bir işlem olduğunu belirtti. Mahkemeye göre, böyle işlerin idari mercilere gördürülmesi kanun koyucunun takdirinde olan bir tercihtir ve bu tek başına yargı yetkisinin devri anlamına gelmez.
Mahkeme, idare kurulunca verilen zayi belgesinin sadece bir tespit niteliği taşıdığını, kesin hüküm oluşturmadığını vurguladı. Bu belge gerektiğinde iptal edilebilir, geri alınabilir veya değiştirilebilir. Ayrıca düzenleme, mükelleflerin doğrudan mahkemeye başvurma hakkını hiçbir şekilde ortadan kaldırmıyor; isteyen mükellef hâlâ mahkeme yolunu tercih edebiliyor.
Bu gerekçelerle AYM, kuralın Anayasa’nın hukuk devleti, kuvvetler ayrılığı ve hak arama hürriyetine ilişkin maddelerine aykırı olmadığına oybirliğiyle karar vererek itirazı reddetti.
Ticari defter ve belgelerin zayi olması halinde mahkemeden belge istenmesi, Türk Ticaret Kanunu m.82 hükmünde düzenlenir; bu maddeye göre zayi belgesi talebi normal şartlarda mahkemeye yapılır.
Zayi belgesi talebi, öğrenme tarihinden itibaren on beş gün içinde mahkemeye veya idare kuruluna yapılmalıdır. Mahkeme yoluyla belge alınması genellikle bir ay ila üç ay sürer; 6 Şubat 2023 depreminden etkilenen işletmeler için bu başvuru süresi iki yıl olarak uzatılmıştır.
Bu Karar Ne Anlama Geliyor?
Deprem veya benzer bir afet nedeniyle ticari defterleriniz ya da belgeleriniz zayi olduysa, artık mahkemeye gitmeden il veya ilçe idare kuruluna başvurarak daha hızlı şekilde zayi belgesi alabilirsiniz. Bu, hem sizin hem de mahkemelerin üzerindeki iş yükünü azaltan pratik bir çözüm. Ancak isterseniz bu yolu kullanmak zorunda değilsiniz, dilerseniz doğrudan mahkemeye başvurarak zayi belgesi talep etme hakkınız da devam ediyor. İdareden alınan belgenin ileride itiraza veya değişikliğe konu olabileceğini de unutmamak gerekir.
İki Yol da Açık
Zayi belgesi için hem idare kuruluna hem de mahkemeye başvurabilirsiniz, seçim size ait.
Belge Kesin Hüküm Değil
İdare kurulunca verilen zayi belgesi sadece bir tespittir; iptal edilebilir veya değiştirilebilir.
Yargı Yolu Kapanmıyor
Düzenleme, mükelleflerin mahkemeye başvurma hakkını ortadan kaldırmıyor, ek bir seçenek sunuyor.
Karar Künyesi
| Daire | Esas No | Karar No | Tarih | Konu |
|---|---|---|---|---|
| Anayasa Mahkemesi | 2025/264 | 2026/54 | 26.02.2026 | Zayi olan ticari defter ve belgeler için il/ilçe idare kurullarınca belge verilmesinin Anayasa’ya uygunluğu |
Zayi Belgesi ve Ticari Uyuşmazlıklarda Yanınızdayız
Defter ve belge kaybı, zayi belgesi süreçleri veya ticari hukuk uyuşmazlıklarınızla ilgili destek almak için bize ulaşın.
WhatsApp’tan yazınHemen İletişime GeçinSIKÇA SORULAN SORULAR
Anayasa Mahkemesi’nin (AYM), deprem bölgesindeki mükelleflerin ticari defter ve belgelerinin zayi olması durumunda il/ilçe idare kurullarına zayi belgesi düzenleme yetkisi veren kanun hükmünün iptali istemine yönelik verdiği emsal karara dair merak edilenler:
-
Normal şartlarda ticari defter ve belgelerin zayi olması halinde belge verme yetkisi kime aittir?
Türk Ticaret Kanunu (TTK), Vergi Usul Kanunu (VUK) ve Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) uyarınca ticari defter ve belgelerin yangın, deprem veya su baskını gibi nedenlerle zayi olması durumunda zayi belgesi düzenleme yetkesi geleneksel olarak mahkemelere aittir. Bu işlem hukukumuzda bir ‘çekişmesiz yargı’ işi olarak kabul edilir.
-
7440 sayılı Kanun ile idari kurullara zayi belgesi verme yetkisi neden tanınmıştır?
6 Şubat 2023 tarihinde Kahramanmaraş merkezli meydana gelen depremler sonucunda binlerce mükellefin ticari defter ve belgeleri enkaz altında kalarak zayi olmuştur. Kanun koyucu, ticari hayatın aksamadan devam etmesini sağlamak, bürokratik süreçleri hızlandırmak ve mahkemelerin üzerindeki aşırı dava yükünü hafifletmek amacıyla il ve ilçe idare kurullarına da bu belgeyi düzenleme yetkisi tanımıştır.
-
Gaziantep Bölge İdare Mahkemesi bu düzenlemenin iptali için hangi gerekçelerle AYM’ye başvurmuştur?
Başvuran mahkeme; yargısal bir işlem olan zayi belgesi düzenleme yetkisinin idari bir mercie devredilmesinin Anayasa’da yer alan kuvvetler ayrılığı ve hukuk devleti ilkelerine aykırılık teşkil ettiğini, ayrıca mükelleflerin doğrudan mahkeme önünde dinlenilme hakkından mahrum bırakılarak hak arama hürriyetlerinin zedelendiğini ileri sürmüştür.
-
Anayasa Mahkemesi (AYM) söz konusu kanun hükmünü neden Anayasa’ya aykırı bulmamıştır?
AYM, idare kurullarınca verilecek zayi belgesinin kesin hüküm oluşturmayan bir ‘tespit niteliğinde’ olduğunu, iptalinin veya değiştirilmesinin her zaman mümkün olduğunu belirtmiştir. En önemlisi, bu kuralın mükelleflerin doğrudan mahkemeye başvurma imkanını ortadan kaldırmadığını, idari kurul kararlarının da yargı denetimine açık olduğunu vurgulayarak oy birliğiyle iptal talebini reddetmiştir.
-
Deprem bölgesindeki bir işletme zayi belgesi almak için mutlaka idare kuruluna mı başvurmalıdır?
Hayır, zorunlu değildir. Anayasa Mahkemesi’nin kararında açıklandığı üzere, kanun koyucu mahkemelerin bu konudaki yasal yetkisini kaldırmamıştır. Depremzede mükellefler dilerlerse idari kurullardan bu belgeyi daha hızlı alabilecekleri gibi, dilerlerse doğrudan genel mahkemelere başvurarak adli yargı yoluyla da zayi belgesi talep etme haklarını saklı tutmaktadırlar.
