Ev Hapsinde Kelepçe Ne Zaman Takılır? Konutta İnfaz Kimlere Verilir

Ev hapsine karar verilen herkese elektronik kelepçe takılmaz. Kelepçe, konutta infaz kararı denetimli serbestlik müdürlüğüne geldikten sonra, kişinin durumuna ve risk değerlendirmesine göre verilen ayrı bir karardır. Takılacaksa, genellikle müdürlüğe ilk başvuru ve konut incelemesi aşamasında, ya müdürlükte ya da evde kurulur.

Kanun yalnızca bir durumda kelepçeyi zorunlu tutar: ağır hastalık ya da engellilik nedeniyle ev hapsine çıkan ve toplam cezası 10 yıldan fazla olan hükümlü elektronik cihazla takip edilir. Bu yazıda kelepçenin ne zaman, nasıl takıldığını, ev hapsinin kimlere verildiğini ve evde nasıl bir düzen olduğunu anlatıyoruz.

Ev Hapsi Nedir?

Hukuktaki adı konutta infazdır. Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun m.110’a göre infaz hâkimi, belirli kişilerin hapis cezasının cezaevinde değil kendi evlerinde çektirilmesine karar verebilir.

Bu bir af ya da erteleme değildir. Ceza işlemeye devam eder ve evde geçen süre cezadan sayılır; yalnızca infazın yeri değişir. Konutta infazdaki kişiler hakkında da tabi oldukları infaz rejimine göre koşullu salıverilme ve denetimli serbestlik hükümleri uygulanır.

Aynı maddede ayrı bir usul daha vardır: kasıtlı suçlarda toplam 3 yıl, taksirle öldürme hariç taksirli suçlarda toplam 5 yıl veya daha az cezanın hafta sonları ya da geceleri cezaevinde çektirilmesi. Bu ev hapsi değildir, kişi belirli saatlerde kuruma girip çıkar.

Ev Hapsi Kimlere Verilir?

Kanun üç grup öngörür.

Birinci grup yaşa ve cinsiyete bağlıdır (m.110/2). Kadın, çocuk ya da 65 yaşını bitirmiş kişilerde toplam 3 yıl, 70 yaşını bitirmişlerde 4 yıl, 75 yaşını bitirmişlerde 5 yıl ve 2025 değişikliğiyle 80 yaşını bitirmişlerde 6 yıl veya daha az ceza konutta çektirilebilir.

İkinci grup ağır hasta ve engelli hükümlülerdir (m.110/3). Cezaevinde hayatını yalnız sürdüremeyeceği tespit edilen ve toplum için ağır ve somut tehlike oluşturmayacağı değerlendirilen kişiler için, ağırlaştırılmış müebbet hariç ceza sınırı yoktur.

Üçüncü grup doğum yapmış kadınlardır (m.110/4). Doğumdan sonra 6 ay geçmiş ve toplam cezası 5 yıl veya daha az olan kadın, doğumdan itibaren 1 yıl 6 ay içinde talepte bulunabilir. Çocuk ölür ya da anneden başkasına verilirse karar kaldırılır.

Yaş sınırlarının ayrıntısını ve örneklerini yaşlılar ve kadınlar için ev hapsi şartları yazımızda anlattık.

Kimler Ev Hapsinden Yararlanamaz?

M.110/9’a göre yaşa dayalı ev hapsi ve hafta sonu ya da gece infazı şu kişilere uygulanmaz: terör ve örgüt suçlarından mahkûm olanlar, cinsel dokunulmazlığa karşı suçlardan mahkûm olanlar, adli para cezası hapse çevrilenler, koşullu salıverilmesi geri alındığı için cezası aynen infaz edilenler ve 105/A’nın altıncı ve yedinci fıkraları uyarınca açık kuruma gönderilenler.

Bu istisnalar hastalık nedeniyle ev hapsine (m.110/3) ve doğum yapan kadınlara (m.110/4) uygulanmaz. Yani terör suçundan hükümlü ağır hasta biri de şartları varsa ev hapsinden yararlanabilir.

Ev Hapsinde Kelepçe Takılıyor mu?

Her zaman değil. Denetimli Serbestlik Hizmetleri Yönetmeliği m.74/9, konutta infaz kararlarının elektronik cihazlarla da yerine getirilebileceğini söyler; bu bir zorunluluk değil, bir seçenektir. Kelepçe takılmayan hükümlüler, denetimli serbestlik memurları ya da kolluk tarafından evde habersiz kontrollerle denetlenir.

Kararın nasıl verildiği yönetmeliğin 100. maddesinde yazar. Müdürlükteki komisyon, kişinin risk durumunu, kararın niteliğini ve toplumun korunma ihtiyacını değerlendirerek elektronik takibi Daire Başkanlığına önerir. Şube müdürlüğü, izleme merkezinin kapasitesini ve teknik uygunluğu da gözeterek kelepçe takılıp takılmayacağına karar verir.

Kanunun zorunlu tuttuğu tek durum, hastalık nedeniyle ev hapsine çıkan ve toplam cezası 10 yıldan fazla olan hükümlüdür (m.110/3).

Kelepçe Ne Zaman ve Nasıl Takılır?

Konutta infaz kararı müdürlükte kaydedildikten sonra kişiye tebligat yapılır. Yönetmelik m.74’e göre kayıttan itibaren 10 gün içinde bir denetimli serbestlik memuru eve gelerek konutu inceler; ardından vaka sorumlusu 3 gün içinde evde nasıl bir düzen uygulanacağını ve uyulacak kuralları hükümlüye tebliğ eder.

Elektronik izleme kararı verilmişse, yönetmelik m.101’e göre cihazın özelliğine göre kişi müdürlüğe çağrılır ya da evine gidilerek izleme ünitesi kurulur ve devreye alınır. Cihazın kullanımı, uyulacak kurallar ve kurallara uymamanın sonuçları kişiye yazılı olarak bildirilir.

Kelepçe takılan kişi, takılmasına ve ünitenin kurulmasına rıza göstermek, cihazları çalışır halde tutmak ve belirlenen kurallara uymak zorundadır. Cihazı çıkarmak ya da çalışmaz hale getirmek yükümlülüğün ihlali sayılır.

Kelepçe Yerine Telefonla İzleme

Yönetmeliğin 103. maddesi, rıza alınmak şartıyla kişinin kendi elektronik cihazıyla, yani akıllı telefonuyla izlenmesine de izin verir. Bunun için sisteme uygun bir cihaz, GSM hattı ve internet gerekir.

Konutta infazda bu yöntemde kişinin evinin çevresi sistem haritasında kısıtlı alan olarak tanımlanır ve kararda belirtilen saatlerde evde olup olmadığı izlenir. Kimlik doğrulaması ses, yüz ya da parmak izi gibi biyometrik verilerle yapılır.

Kelepçeyle Günlük Hayat

Cihazın kullanımına ilişkin kurallar takılma sırasında yazılı olarak tebliğ edilir. Kelepçenin suya dayanıklı olup olmadığı, banyo ve duş sırasında ne yapılacağı ve şarjın ne sıklıkla yapılacağı gibi pratik soruların cevabı bu belgededir; cihaz modeline göre değişebileceği için belge saklanmalı ve okunmalıdır. Emin olunamayan bir konuda müdürlüğe sormak, sonradan ihlal kaydıyla uğraşmaktan çok daha kolaydır.

Şarjın bitmesi, evde sinyal alınamaması ya da cihaz arızası, kişi hiçbir kuralı çiğnemediği halde sisteme ihlal olarak düşebilir. Yönetmelik m.98’e göre izleme merkezi ihlal ve arıza durumlarını tutanakla kaydeder. Böyle bir durumda müdürlüğü hemen aramak ve durumu tutanağa geçirtmek gerekir.

Kelepçe; ceza sona erdiğinde, kişi cezaevine alındığında ya da elektronik takipten vazgeçildiğinde denetimli serbestlik personelince tutanakla sökülür. İzleme merkezine bilgi verilmeden sökülmez (m.102).

Ev Hapsinde Dışarı Çıkılabilir mi?

Yönetmelik m.74/5’e göre kişinin uyumu ve iş birliği dikkate alınarak komisyon, evden ayrılma izni verebilir: ilk 6 ay için günde 1 saat, ikinci 6 ay için günde 2 saat, üçüncü 6 ay için günde 3 saat ve 18. aydan sonra günde 4 saat.

Örgün eğitime devam eden çocuklar ve kronik hastalığı nedeniyle düzenli tedavi görmesi gerekenler, durumlarını belgelendirirse mazeretli günlerde yeterli süre dışarı çıkabilir. Acil sağlık durumu, deprem ya da yangın gibi öngörülemeyen nedenlerle evden ayrılmak ihlal sayılmaz; ancak zorunluluk bittikten sonra 3 gün içinde müdürlüğe başvurulmalıdır ve bu süre infazdan sayılır.

Ev hapsindeki kişi mazereti olmadan evini değiştiremez. Taşınma talebi müdürlüğe yazılı olarak bildirilir ve komisyon karar verir.

Ev Hapsinde Ziyaret ve Çalışma

Ev hapsindeki kişi ailesiyle birlikte evinde yaşar. Kararın ve tebliğ edilen kuralların izin verdiği ölçüde ziyaretçi kabul edebilir. Evden ayrılma izni verilen saatlerde iş, eğitim ya da tedavi gibi ihtiyaçlar karşılanabilir; yönetmelik m.74 konutta infazda kişinin sağlık, eğitim ve ibadet gibi temel ihtiyaçlarının dikkate alınacağını açıkça söyler.

Çocuklar ve doğum yapmış kadınlar için ev incelemesine bir denetimli serbestlik uzmanı da katılır, ihtiyaçlar raporlanır ve gerekirse barınma ya da ekonomik destek için aile ve sosyal hizmetler il müdürlüğüne bilgi verilir.

Talep Nasıl Yapılır?

Konutta infaz kararını infaz hâkimi verir. Talep, cezayı infaz eden Cumhuriyet başsavcılığı aracılığıyla ya da doğrudan infaz hâkimliğine dilekçeyle yapılır. M.110/6’ya göre karar, cezaevine girdikten sonra da verilebilir; yani kişi kurumdayken 65 yaşını doldurursa ya da hastalanırsa o aşamada da başvurabilir.

Hastalık nedenli taleplerde sağlık kurulu raporu belirleyicidir. Rapor yalnızca teşhisi değil, kişinin cezaevi koşullarında hayatını yalnız sürdürüp sürdüremeyeceğini değerlendirmelidir. Gerekirse Adli Tıp Kurumu görüşü alınır ve kişinin durumu yılda bir yeniden incelenir; iyileştiği tespit edilirse ev hapsi kaldırılır.

Verilen kararlara karşı itiraz yolu açıktır (m.110/8).

Kurallara Uyulmazsa Ne Olur?

M.110/7’ye göre ev hapsinin gereklerine geçerli bir mazeret olmadan uyulmaması halinde bu usule son verilir ve infaza cezaevinde devam edilir. Evde geçirilen süre cezadan düşülür. Ancak bu durumda 105/A’daki denetimli serbestlik hükümleri uygulanmaz; yani kişi kalan cezasını denetimli serbestlik imkânı olmadan cezaevinde çeker.

Bu sonuç ağır olduğu için teknik arıza ya da acil durum gibi mazeretlerin derhal bildirilmesi ve belgelenmesi hayati önemdedir.

Sık Karşılaşılan Durumlar

Annemin cezası 2 yıl, 67 yaşında. Kadın ve 65 yaşını bitirmiş olduğundan toplam 3 yıla kadar cezada ev hapsi istenebilir; suç istisna listesinde değilse infaz hâkimine başvurulur.

Babam cezaevinde ağır hastalandı. Sağlık kurulu raporuyla m.110/3 uyarınca ev hapsi istenebilir; cezası 10 yılı aşıyorsa kelepçe zorunludur.

Kelepçe takıldı ama işe gitmem gerekiyor. İş yerinizi ve çalışma saatlerinizi belgeleyerek müdürlüğe başvurun; izin saatleri işinize göre düzenlenebilir.

Kelepçe evde sinyal vermiyor. Müdürlüğü hemen arayın, arıza tutanağı tutulmasını isteyin ve tarih ile saati not edin.

Sonuç

Ev hapsinde kelepçe otomatik değildir; konutta infaz kararı denetimli serbestlik müdürlüğüne geldikten sonra risk değerlendirmesiyle verilir, ya kelepçe ya telefon uygulaması ya da habersiz ev kontrolleri kullanılır. Hastalık nedeniyle ev hapsinde ve 10 yıldan fazla cezada kelepçe zorunludur. Kurallara uymamak kalan cezanın denetimli serbestlik olmadan cezaevinde çekilmesine yol açabilir.

Ev hapsi talebi ya da ihlal bildirimi için iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz. Diğer konular için infaz hukuku sayfamıza bakabilirsiniz.

SIKÇA SORULAN SORULAR

İLGİLİ YAZILAR