Uyuşturucu Ticareti ve Cinsel Suçlarda Hapis Yatarı Ne Kadar? (3/4 İnfaz Oranı)

Uyuşturucu ticareti ya da cinsel dokunulmazlığa karşı bir suçtan hüküm giyen bir kişinin ailesi, diğer dosyalardaki hesapların burada işlemediğini genellikle geç fark eder. Tanıdıklardan duyulan yarı yatar bilgisi bu dosyalarda geçerli değildir ve beklenen tarihle gerçek tarih arasında yıllara varan farklar çıkar. Bu farkın sebebi, kanunun bu suç gruplarını ayrı bir kategoriye almış olmasıdır.

Bu yazıda uyuşturucu madde ticareti ve cinsel suçlarda uygulanan ağırlaştırılmış infaz oranını, bu oranın hangi fiilleri kapsadığını, kullanmak için bulundurma ile ticaret arasındaki farkın infaza etkisini, denetimli serbestlik ve açık kuruma geçiş bakımından getirilen sınırlamaları ve hesabın nasıl kontrol edileceğini anlatıyoruz.

Ağırlaştırılmış Oran Hangi Suçlarda Uygulanır

Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun, süreli hapis cezalarında genel oranı cezanın yarısı olarak belirlemiş, ancak bazı suç grupları bakımından bu oranı belirgin biçimde ağırlaştırmıştır. Uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti suçları ile cinsel dokunulmazlığa karşı işlenen suçların nitelikli halleri bu kategorinin başında gelir.

Bu suçlarda koşullu salıverilme için kurumda çekilmesi gereken süre, cezanın dörtte üçüne kadar çıkabilir. Yani hükmedilen cezanın çok büyük bölümü fiilen kurumda geçirilir ve dışarıda geçirilecek dönem oldukça kısalır. Bu, kanun koyucunun bu suçlara verdiği ağırlığın infaz aşamasındaki doğrudan karşılığıdır ve yargılamada verilen ceza ile fiilen çekilen süre arasındaki farkı belirgin biçimde daraltır.

Çocukların cinsel istismarı suçu bakımından da aynı ağırlaştırılmış rejim uygulanır. Bu dosyalarda hem oran yüksektir hem de infazın diğer aşamalarında ek sınırlamalar bulunur. Bu nedenle hesabın en baştan doğru kurulması, ailenin gerçekçi bir beklenti oluşturması bakımından önemlidir.

Kullanmak İçin Bulundurma ile Ticaret Arasındaki Fark

Uyuşturucu dosyalarında en belirleyici ayrım, fiilin kullanmak için bulundurma mı yoksa ticaret mi sayıldığıdır. Bu iki suçun infaz sonuçları birbirine hiç benzemez. Kullanmak için bulundurma suçunda kamu davasının açılmasının ertelenmesi ve denetimli serbestlik yoluyla süreç hiç ceza almadan kapanabilirken, ticaret suçunda ağırlaştırılmış infaz rejimi devreye girer.

Mahkemeler bu ayrımı yaparken maddenin miktarına, bulunduruluş biçimine, satışa hazır paketleme yapılıp yapılmadığına, hassas terazi gibi araçların ele geçirilip geçirilmediğine ve kişinin kan ile idrar testlerinin sonucuna bakar. Bu nedenle yargılama aşamasındaki nitelendirme, infaz aşamasındaki takvimi doğrudan belirler.

Bu ayrımın önemi, hükmün kesinleşmesinden sonra da devam eder. İnfaz hesabı yapılırken kararda hangi maddeden hüküm kurulduğuna bakılır; bu nedenle kararın hüküm fıkrasındaki madde numarası, hangi oranın uygulanacağını gösteren en temel veridir.

Denetimli Serbestlik ve Açık Kuruma Geçişteki Sınırlamalar

Bu suç gruplarında sınırlama yalnızca orandan ibaret değildir. Açık ceza infaz kurumuna ayrılabilmek için kapalı kurumda geçirilmesi gereken süre de diğer dosyalara göre çok daha uzundur.

Denetimli serbestlik bakımından da benzer bir tablo vardır. Bu imkandan yararlanabilmek için kural olarak açık kurumda bulunmak gerektiğinden, açığa geçişin geç olması denetimli serbestlik tarihini de geciktirir.

Bazı hallerde ise kanun, belirli suç grupları bakımından koşullu salıverilmeyi tamamen kaldırmıştır. Bu dosyalarda ceza öngörülen süre boyunca olduğu gibi infaz edilir ve dışarıda geçirilecek bir dönem söz konusu olmaz. Bu nedenle dosyanın hangi kategoride olduğunun bilinmesi, beklentinin doğru kurulması bakımından belirleyicidir.

Tekerrür Bu Dosyalarda Nasıl Etki Eder

Ağırlaştırılmış orana tabi bir suçtan hüküm giyen kişi aynı zamanda mükerrirse, tablo bir kez daha ağırlaşır. Tekerrür halinde süreli hapis cezalarında oran zaten üçte ikiye çıkar; ikinci defa tekerrürde ise dörtte üçe yükselir.

Bu dosyalarda mükerrirlere özgü infaz rejimi de uygulanır ve tahliye sonrası denetim süresi öngörülebilir. Bu nedenle sicilde eski bir kaydı bulunan kişiler bakımından hesabın iki kez kontrol edilmesi gerekir.

Buna karşılık her eski ceza tekerrüre esas alınmaz. Önceki hükmün infazından itibaren TCK m.58/2’deki sürenin geçmiş olması, yani beş yıldan fazla hapis cezasında beş yıl, beş yıl veya daha az hapis ya da adli para cezasında üç yıl geçmiş olması, cezanın taksirli bir suçtan kaynaklanması ya da fiilin çocukken işlenmiş olması halinde tekerrür uygulanmaz. Bu hususun kontrol edilmemesi, oranın haksız yere ağırlaştırılmasına yol açar.

Hesap Nasıl Kontrol Edilir

Uygulanan oran, infaz savcılığının düzenlediği müddetnamede gösterilir. Bu belge cezanın başlangıcını, koşullu salıverilme ve denetimli serbestlik tarihlerini içerir.

Kontrol edilecek ilk kalem, kararda yazan suç maddesi ile müddetnamede esas alınan kategorinin örtüşüp örtüşmediğidir. İkinci kalem tekerrür kaydıdır. Üçüncü kalem ise mahsup edilen gözaltı ve tutukluluk günleridir.

Hata tespit edildiğinde infaz hâkimliğine başvurulur ve dilekçede hangi kalemin yanlış olduğu somut biçimde gösterilir. Dosya durumunuzu e-Devlet üzerinden UYAP Vatandaş Portalı üzerinden takip edebilir.

Sık Karşılaşılan Durumlar

Yaygın bir yanılgı, cezanın miktarı düşük olduğunda ağırlaştırılmış oranın uygulanmayacağıdır. Oranı belirleyen şey ceza miktarı değil, suçun kanunda hangi kategoride sayıldığıdır. Kısa süreli bir ceza da istisna kapsamındaki bir suçtan verilmişse ağırlaştırılmış orana tabi olur ve kişi, aynı süreyi genel orandan alan birine göre çok daha uzun süre kurumda kalır.

Bir diğer yanılgı, dosyada birden fazla suç varsa hepsine aynı oranın uygulanacağıdır. Her ilam kendi kategorisine göre değerlendirilir; genel orana tabi bir ceza ile istisna kapsamındaki bir ceza aynı dosyada bulunabilir ve hesap buna göre kurulur.

Sık karşılaşılan bir başka durum, kararda nitelendirmenin sonradan değişmiş olmasıdır. İstinaf ya da temyiz aşamasında suç vasfı değişmişse, infaz hesabının kesinleşen son karara göre yapılması gerekir. Örneğin ticaret suçundan kurulan hüküm kanun yolunda kullanmak için bulundurma olarak değiştirilmişse, artık ağırlaştırılmış oran değil genel oran uygulanmalıdır. Eski karara göre kurulan bir takvim, kişinin haksız yere yıllarca daha uzun süre kurumda kalmasına yol açabilir.

Rakamlarla Fark Ne Kadar

Farkı somutlaştırmak gerekirse, on yıl hapis cezası alan bir kişiyi düşünelim. Genel orana tabi olsaydı koşullu salıverilme için kurumda çekmesi gereken süre beş yıl olacaktı. Aynı ceza uyuşturucu ticareti gibi ağırlaştırılmış orana tabi bir suçtan verilmişse, bu süre yedi buçuk yıla çıkar. Aradaki fark iki buçuk yıldır ve bu farka denetimli serbestlik takviminin de kayması eklenir.

Bu hesabın üzerine açık kuruma geçiş için beklenmesi gereken sürenin uzunluğu da eklenir. Diğer dosyalarda kısa sürede açık kuruma ayrılabilen bir hükümlü, bu kategorideki dosyalarda çok daha uzun süre kapalı kurumda kalır. Ailenin görüş imkanları, iznin gündeme gelme zamanı ve çalışma imkanı da buna bağlı olarak ötelenir.

Buna karşılık mahsup bu dosyalarda da işler. Yargılama sürerken tutuklulukta geçirilen günler cezadan düşülür ve bu tür dosyalarda tutukluluk süreleri genellikle uzun olduğundan, mahsup edilen gün sayısı hesabı ciddi biçimde etkiler. Bu nedenle tutuklulukta geçen bütün dönemlerin eksiksiz hesaba katılıp katılmadığı özellikle kontrol edilmelidir.

Etkin Pişmanlık İnfazı Etkiler mi

Uyuşturucu dosyalarında yargılama aşamasında uygulanan etkin pişmanlık hükümleri, hükmedilen cezanın miktarını düşürür. Maddenin nereden temin edildiğinin bildirilmesi ve suç ortaklarının yakalanmasına katkı sağlanması halinde cezada ciddi indirim yapılabilir ya da hiç ceza verilmeyebilir. Bu indirim doğrudan infaz süresine yansır, çünkü oran daha düşük bir ceza üzerinden hesaplanır.

Ancak etkin pişmanlık, uygulanan oranı değiştirmez. Ceza miktarı düşse bile suç kategorisi aynı kaldığından, ağırlaştırılmış oran uygulanmaya devam eder. Yani indirim cezanın kendisini küçültür, hesabın mantığını değiştirmez. Bu ayrımın bilinmesi, indirim sonrası beklentinin gerçekçi kurulması bakımından önemlidir.

Kanun Ne Diyor: Uyuşturucu ve Cinsel Suçlarda Oran

Bu iki suç grubu 5275 sayılı Kanun’un 107. maddesinde farklı biçimde ele alınmıştır ve aradaki fark çoğu zaman gözden kaçar. Cinsel saldırı (TCK m.102, ikinci fıkra hariç), reşit olmayanla cinsel ilişki (m.104, ikinci ve üçüncü fıkra hariç) ve cinsel taciz (m.105) suçlarından süreli hapis cezasına mahkum olan yetişkinler cezalarının üçte ikisini çeker.

Uyuşturucu tarafında ise madde metni yalnızca çocukları saymıştır: uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti suçundan (m.188) hapis cezasına mahkum olan çocuklar üçte iki oranına tabidir. Yetişkinler bakımından bu suç, maddedeki istisna listesinde yer almaz; dolayısıyla genel yarı oranı uygulanır. Bu, uygulamada en sık yanlış bilinen noktalardan biridir.

Buna karşılık tekerrür tablosu değiştirir. Kanunun 108. maddesi uyarınca mükerrirlerde süreli hapis cezasının üçte ikisi, ikinci defa tekerrürde ise dörtte üçü aranır. Aynı madde şunu da ekler: koşullu salıverilme oranı zaten üçte ikiden fazla olan suçlar bakımından o suçun kendi oranı uygulanır. Yani iki ağırlaştırıcı üst üste binmez, hangisi daha ağırsa o geçerli olur.

Avukat Değerlendirmesi ve Sonuç

Ağırlaştırılmış infaz rejimine tabi dosyalarda hesabın doğruluğu, diğer dosyalara göre çok daha büyük fark yaratır. Dörtte üç ile yarım oran arasındaki fark, uzun süreli cezalarda yıllarla ölçülür. Bu nedenle kararda yazan suç maddesi ile müddetnamede esas alınan kategorinin örtüşüp örtüşmediği mutlaka kontrol edilmelidir.

İkinci kritik nokta tekerrür kaydıdır. Önceki dosyanın tarihleri incelendiğinde, tekerrüre esas alınamayacak bir kaydın hesaba katıldığı sıkça görülür. Bu tespit yapıldığında oran genel orana dönebilir ve tahliye tarihi belirgin biçimde öne çekilebilir.

İnfaz Hukuku alanındaki deneyimimizle, dosyanızda uygulanan oranın doğru olup olmadığını kontrol ettirmek ya da hesaba itiraz etmek istiyorsanız, müddetnamenizi değerlendirmemiz için iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.

SIKÇA SORULAN SORULAR

İLGİLİ YAZILAR