İcra Takibine İtiraz Edildi Ne Yapmalıyım? İtirazın İptali Davası

Alacağınızı tahsil etmek için başlattığınız icra takibine borçlu itiraz ettiğinde, paranıza kavuşma umudunuzun bir anda durduğunu hissedebilirsiniz.

Davanın şartlarını, görevli ve yetkili mahkemeyi ve icra inkar tazminatı ile likit alacak kavramını anlatıyoruz.

İlamsız İcra Takibine İtiraz ve Takibin Durması

Bir paranın ödenmesi amacıyla başlatılan ilamsız icra takiplerinde, icra müdürlüğü tarafından borçluya bir ödeme emri gönderilir. Kanunlarımıza göre, kendisine ödeme emri tebliğ edilen borçlu, bu emre karşı tebliğ tarihinden itibaren yedi gün içinde icra dairesine itiraz edebilir. Borçlu, itirazında borcun tamamına, bir kısmına veya faizine itiraz edebileceği gibi, takibin dayandığı senet altındaki imzayı da reddedebilir.

Süresi içinde, usulüne uygun olarak yapılan bir itirazın en önemli ve anlık hukuki sonucu, icra takibini kendiliğinden durdurmasıdır. İtiraz üzerine icra müdürü, alacağın tahsili için haciz veya satış gibi hiçbir cebri icra işlemini gerçekleştiremez. İşte tam bu noktada, alacaklının duran takibi devam ettirebilmesi için İcra Hukuku kuralları çerçevesinde harekete geçmesi ve itirazı hükümden düşürmesi zorunludur.

İtirazın İptali Davası Nedir ve Şartları Nelerdir?

İtirazın iptali davası; 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu’nun 67. maddesinde düzenlenen, alacaklının başlattığı ilamsız icra takibine karşı borçlunun yaptığı itirazın iptal edilerek, itiraz üzerine duran icra takibinin devamını sağlamayı amaçlayan, maddi hukuk kurallarına göre çözümlenen bir eda davasıdır. Bu dava doğrudan icra takibine sıkı sıkıya bağlıdır ve davanın kazanılması halinde mahkeme borçlunun itirazının iptaline karar verir.

İtirazın İptali Davaları açılabilmesi için kanunun aradığı şartların eksiksiz bir şekilde yerine getirilmiş olması gerekir. Bu şartları şu şekilde sıralayabiliriz:

1 Yıllık Hak Düşürücü Süreye Kesinlikle Dikkat Edilmelidir

İtirazın iptali davasında en kritik unsur zamanlamadır. İcra ve İflas Kanunu madde 67 uyarınca, takip talebine itiraz edilen alacaklı, itirazın kendisine tebliğ edildiği tarihten itibaren bir sene içinde mahkemeye başvurarak itirazın iptalini istemelidir.

Bu bir yıllık süre, teknik anlamda bir “hak düşürücü süre”dir. Hak düşürücü süre, hak sahibinin hakkını koruması için kanunla belirlenen zaman dilimi olup, bu sürenin geçmesiyle hak kendiliğinden ortadan kalkar ve mahkeme tarafından resen (kendiliğinden) dikkate alınır.

Görevli ve Yetkili Mahkemenin Belirlenmesi

İtirazın iptali davalarında mahkemenin görev ve yetkisi, davanın usulden reddedilmemesi ve zaman kaybı yaşanmaması adına son derece stratejik bir konudur.

Görevli Mahkeme

İtirazın iptali davası için görevli mahkeme, Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun (HMK) genel hükümlerine göre belirlenir ve takibe konu alacağın kaynağına göre değişiklik gösterir.

• Asliye Ticaret Mahkemesi: Alacak, her iki tarafın ticari işletmesini ilgilendiren ticari bir davadan kaynaklanıyorsa.
• Sulh Hukuk Mahkemesi: Alacak kira ilişkisinden (Kira bedelinin ödenmemesi vb.) kaynaklanıyorsa.
• İş Mahkemesi: Uyuşmazlık işçi-işveren ilişkisinden, iş hukukundan kaynaklanıyorsa.
• Tüketici Mahkemesi: Tüketici işlemi ve tüketiciye yönelik uygulamalardan doğan bir alacak söz konusuysa.
• Asliye Hukuk Mahkemesi: Yukarıdaki özel mahkemelerin alanına girmeyen diğer tüm genel hallerde.

Yetkili Mahkeme ve İcra Dairesinin Yetkisi

Yetkili mahkemenin tespiti, HMK’daki genel yetki kurallarının ilamsız icra takiplerine kıyasen uygulanmasıyla bulunur. Genel yetkili yer, davalı borçlunun yerleşim yeri mahkemesidir. Ancak sözleşmeden doğan para borçlarında, paranın ifa edileceği yer (alacaklının yerleşim yeri) mahkemesi ve icra dairesi de yetkilidir.

Burada çok önemli bir usul kuralı devreye girmektedir: Geçersiz takibe dayalı olarak itirazın iptali davası açılamaz. Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarına göre; itirazın iptali davasını gören mahkeme, öncelikle icra takibinin yapıldığı icra dairesinin yetkili olup olmadığını (borçlu tarafından yetki itirazı yapılmışsa) incelemelidir.

Eğer icra dairesinin yetkisiz olduğu anlaşılırsa, ortada geçerli bir takip bulunmadığından mahkeme doğrudan davanın reddine karar vermelidir. Borçlu, icra dairesine itiraz ederken yetki itirazında bulunmayıp sadece borca itiraz etmişse icra dairesinin yetkisini kabul etmiş sayılır; ancak bu durum, itirazın iptali davasında mahkemenin yetkisine itiraz etmesine engel değildir.

İcra İnkar Tazminatı ve “Likit Alacak” Kavramı

İtirazın iptali davasının alacaklılara sunduğu en büyük avantaj, borçluyu itirazında haksız çıkması durumunda borç miktarının en az %20’si oranında tazminata mahkum ettirebilmesidir. İcra ve İflas Kanunu madde 67/2 uyarınca, borçlunun itirazının haksızlığına karar verilirse, alacaklının talebi üzerine borçlu, hükmolunan meblağın %20’sinden aşağı olmamak üzere icra inkar tazminatına mahkum edilir.

İcra inkar tazminatına hükmedilebilmesi için şu şartların varlığı aranır:

• Usulüne uygun başlatılmış bir ilamsız icra takibi olmalıdır.
• Borçlu süresi içinde ödeme emrine itiraz etmelidir.
• Alacaklı 1 yıl içinde itirazın iptali davasını açmış olmalıdır.
• Alacaklı dava dilekçesinde açıkça icra inkar tazminatı talep etmiş olmalıdır.
• Dava sonucunda borçlunun itirazının haksız olduğu tespit edilmelidir.
• En Önemli Şart: Takibe konu alacak “Likit (Muayyen/Belirlenebilir)” olmalıdır.

Yargıtay Kararları Işığında Likit Alacak Nedir?

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu ve ilgili daire kararlarına göre, borçlunun itirazının haksız sayılabilmesi ve tazminata mahkum edilebilmesi için alacağın likit olması şarttır. Yargıtay likit alacağı şu şekilde tanımlamaktadır: “Likit bir alacaktan söz edilebilmesi için, ya alacağın gerçek miktarının belli ve sabit olması, ya da borçlusu tarafından bilinmesi veya bilinmesinin gerekmekte olması, böylece, borçlunun borç tutarını tahkik ve tayin etmesinin mümkün bulunması gerekir”.

Emsal Yargıtay Kararlarına Göre Likit Alacak Değerlendirmeleri:

Ayrıca belirtmek gerekir ki; takip konusu alacak yabancı para cinsinden ise, icra inkar tazminatına yabancı para üzerinden değil, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın takip tarihindeki döviz kurlarına göre belirlenecek Türk Lirası karşılığı üzerinden hükmedilir. Dava açıldıktan sonra borçlunun borcu ödemesi dahi, alacaklı tazminat talebinden vazgeçmediği sürece (alacak likit ise) borçluyu tazminat ödemekten kurtarmaz. Öte yandan, alacaklı haksız ve kötü niyetli olarak takip başlatmışsa, borçlunun talebi üzerine bu kez alacaklı aleyhine %20 oranında kötü niyet tazminatına hükmedilebilir.

Bu yazıda anılan hükümlerin tam metnine 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu‘nun resmî yayınından ulaşabilirsiniz.

Hukuki Sürecin Hassasiyeti ve Avukat Değerlendirmesi

İcra takibinize itiraz edildiğinde açacağınız itirazın iptali davasında en sık yapılan hata, 1 yıllık hak düşürücü sürenin başlangıcının yanlış hesaplanması veya davanın yetkisiz ya da görevsiz mahkemede açılması. Bu hatalar davanın esasına girilmeden reddedilmesine yol açıyor.

Yüzde 20’lik icra inkar tazminatını da almak istiyorsanız, alacağın likit olduğunun Yargıtay içtihatlarına uygun şekilde mahkemeye sunulması önemli.

Takibinize itiraz edildiğinde takip kendiliğinden durur ve önünüzde iki yol açılır. Elinizde imzası ikrar edilmiş veya noterlikçe tasdik edilmiş bir borç ikrarı senedi ya da resmî bir makbuz veya belge varsa, İcra ve İflas Kanunu’nun 68. maddesi uyarınca itirazın tebliğinden itibaren altı ay içinde icra mahkemesinden itirazın kaldırılmasını isteyebilirsiniz; bu yol dosya üzerinden yürüdüğü için hızlıdır. Böyle bir belgeniz yoksa 67. maddedeki itirazın iptali davasını açarsınız ve süreniz itirazın tebliğinden itibaren bir yıldır.

İkinci yolda ispat serbestisi vardır, tanık dahil her türlü delil kullanılabilir. Her iki yolda da hangi süre içinde olduğunuzu belirleyen şey itirazın size tebliğ edildiği tarihtir; bu yüzden ilk yapılacak iş dosyadaki tebliğ mazbatasının tarihini tespit etmektir. Ticari alacaklarda ayrıca Türk Ticaret Kanunu’nun 5/A maddesindeki dava şartı arabuluculuk aranır. İki yol arasındaki farkı ayrı bir yazıda ele aldık. İtirazın İptali Davaları alanındaki deneyimimizle, elinizdeki belgeye göre doğru yolu seçmek için iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.

SIKÇA SORULAN SORULAR

İLGİLİ YAZILAR