18 Yaşından Küçükler Cezaevine Girer mi? Yaş Sınırı ve Yatar

Suçu işlediği sırada 12 yaşını doldurmamış bir çocuk hiçbir durumda cezaevine girmez; ceza sorumluluğu yoktur. 12 ile 18 yaş arasındaki çocuklar ise ceza alabilir ve cezalarını yetişkinlerden ayrı, çocuklara özgü kurumlarda çeker. Bu çocukların cezası yetişkinlere göre indirimlidir, 15 yaşını dolduruncaya kadar cezaevinde geçirdikleri her gün koşullu salıverilme hesabında 2 gün sayılır ve kısa cezalarda doğrudan çocuk eğitimevine gönderilirler.

Aşağıda yaş gruplarına göre ne olduğunu, çocukların hangi kurumlarda kaldığını ve bir günün kaç gün sayıldığını anlatıyoruz.

Kaç Yaşında Cezaevine Girilir

Türk Ceza Kanunu 31. maddesi ceza sorumluluğunu suçun işlendiği andaki yaşa göre üçe ayırır.

12 yaşını doldurmamış çocuklar hakkında ceza kovuşturması yapılamaz. Bu çocuklara yalnızca danışmanlık, eğitim, bakım ya da sağlık gibi çocuklara özgü güvenlik tedbirleri uygulanabilir. Örneğin ailesine rehberlik edilmesi, çocuğun bir okula ya da meslek kursuna devamının sağlanması ya da gerekirse tedavi altına alınması bu tedbirlerdendir. Bu tedbirler ceza değildir.

12 ile 15 yaş arasındaki çocuklarda önce, işlediği fiilin anlam ve sonuçlarını algılayıp algılayamadığına bakılır. Algılayamıyorsa ceza verilmez, yalnızca güvenlik tedbiri uygulanır. Algılıyorsa ceza verilir ama cezanın yarısı indirilir ve her fiil için verilecek hapis 9 yılı geçemez.

15 ile 18 yaş arasındaki çocuklara ceza verilir ve cezanın üçte biri indirilir; her fiil için hapis 15 yılı geçemez. 8 Ağustos 2026 tarihli değişiklikle, 15 ile 18 yaş arasında kasten öldürme ya da neticesi sebebiyle ağırlaşmış yaralama suçunu işleyenler hakkında, kusurun ağırlığı, saik, işleniş şekli ya da önceki mahkûmiyet gibi nedenlerle bu indirim uygulanmayabilir.

Çocuklar Hangi Kurumlarda Kalır

Çocuklar yetişkinlerle aynı cezaevinde tutulmaz. 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun iki tür kurum öngörür.

Çocuk kapalı ceza infaz kurumları, firara karşı engelleri ve güvenlik görevlileri bulunan, eğitim esasına dayalı kurumlardır. 12 ile 18 yaş arasındaki çocuklar burada suç türüne, cinsiyetine ve fiziksel gelişimine göre ayrı bölümlerde kalır. Ayrı kurum yoksa kapalı cezaevlerinin çocuklara ayrılmış bölümleri kullanılır.

Çocuk eğitimevleri ise firara karşı fiziki engel bulunmayan, çocuğun eğitim alıp meslek edindiği kurumlardır. Okula ya da kursa devam eden bir çocuk 18 yaşını doldurduktan sonra da eğitimini tamamlamak için 21 yaşını bitirinceye kadar eğitimevinde kalabilir. 18 ile 21 yaş arasındaki hükümlüler için ayrıca gençlik kapalı ceza infaz kurumları vardır.

İstanbul Maltepe, Ankara Sincan, Mersin Tarsus, İzmir Şakran ve Hatay gibi yerlerde çocuk ve gençlik kurumları bulunur. Güncel kurum listesine ve iletişim bilgilerine Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğü sitesinden ulaşabilirsiniz.

Kısa Cezada Doğrudan Eğitimevi

8 Ağustos 2026 tarihli değişiklikle, kasıtlı suçlardan toplam 3 yıl veya daha az, taksirli suçlardan toplam 5 yıl veya daha az hapis cezası alan çocuklar cezalarını doğrudan çocuk eğitimevinde çeker. Bu çocuklar kapalı kuruma hiç girmez.

Kapalı kurumda bulunan çocukların eğitimevine geçişi ise idare ve gözlem kurulunun en geç 3 ayda bir yaptığı değerlendirmeyle belirlenir; bu değerlendirmeye psikolog, pedagog, sosyal çalışmacı, öğretmen ya da baronun görevlendirdiği avukat gibi en az bir uzman katılır. Olumsuz değerlendirilen çocuk en geç 6 ay içinde yeniden değerlendirilir.

Eğitimevinden firar eden, başka bir suçtan tutuklanan ya da kesinleşmiş ağır disiplin cezası alan çocuklar kapalı kuruma geri gönderilebilir.

Bir Gün Kaç Gün Sayılır

Kanunun 107. maddesine göre koşullu salıverilme süresi hesaplanırken, hükümlünün 15 yaşını dolduruncaya kadar cezaevinde geçirdiği her gün 2 gün sayılır. Ağustos 2026’dan itibaren yürürlükteki metne göre bu kural kasten öldürme, cinsel saldırı, çocukların cinsel istismarı, uyuşturucu ticareti ve suç örgütü kurma suçlarında uygulanmaz.

30 Mart 2020’ye kadar işlenen suçlarda kural daha lehedir: 15 yaşını dolduruncaya kadar geçirilen bir gün 3 gün, 18 yaşını dolduruncaya kadar geçirilen bir gün 2 gün sayılır.

Örneğin 14 yaşında cezaevine giren ve 6 ay sonra 15 yaşını dolduran bir çocuk için bu 6 ay, koşullu salıverilme hesabında 1 yıl sayılır. Bu indirim, koşullu salıverilme tarihini belirgin biçimde öne çeker. Müddetnamede bu hesabın yapıldığını mutlaka kontrol edin; uygulamada en sık hata, yaştan doğan bu avantajın hesaba yansımamasıdır.

Çocuklarda İnfaz Oranı

Çocuklarda da genel kural cezanın yarısının çekilmesidir. Ancak cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar, uyuşturucu imal ve ticareti ile örgüt ve terör suçlarından mahkûm çocuklarda oran üçte ikidir. Yetişkinlerde örgüt suçları için öngörülen daha ağır süreler çocuklara uygulanmaz.

Yaş, suçun işlendiği tarihe göre belirlenir. Yargılama ya da infaz sırasında 18 yaşın doldurulması, çocukken işlenen suçtan doğan avantajları ortadan kaldırmaz; değişen yalnızca kalınacak kurum olabilir. Oranların ayrıntısını cezada 1/2 ve 2/3 ne demek yazısında anlattık.

Denetimli Serbestlik

Çocuk eğitimevinde bulunan ve koşullu salıverilmesine 1 yıl ya da daha az kalan iyi halli çocuklar, talep etmeleri halinde kalan süreyi denetimli serbestlikle dışarıda geçirebilir. Bu dönemde okula devam etme, bir kursa katılma ya da belirli aralıklarla müdürlüğe başvurma gibi yükümlülükler getirilebilir.

Suç tarihi bu süreyi değiştirebilir. 30 Mart 2020’ye kadar işlenen ve istisna listesinde olmayan suçlarda 1 yıllık süre 3 yıl olarak uygulanır. 31 Temmuz 2023 ve öncesinde işlenen suçlarda, açık kurumda en az 3 ay kalmış olanlar talep ederse denetimli serbestlikten 3 yıl daha erken yararlanabilir.

Yükümlülüklere uyulmazsa kalan ceza kurumda çektirilir. Koşullu salıverilmeden sonra da denetim süresi devam eder ve bu sürede işlenen yeni bir kasıtlı suç kararın geri alınmasına yol açar.

Çocuklarda Tutuklama Son Çaredir

Yargılama sırasında da çocuklar için özel kurallar vardır. Çocuk Koruma Kanununa göre suçu işlediği sırada 15 yaşını doldurmamış çocuklar hakkında, üst sınırı 5 yılı aşmayan hapis cezasını gerektiren suçlardan tutuklama kararı verilemez. Bu nedenle çocuk dosyalarında adli kontrol çok daha sık uygulanır. Adli kontrol kapsamında okula devam etme, belirli kişilerle görüşmeme ya da belirli aralıklarla denetimli serbestlik müdürlüğüne başvurma gibi yükümlülükler getirilebilir; bunlara uyulmazsa tutuklama gündeme gelebilir. Bildirim adresini güncel tutmak, tebligatların ulaşması için önemlidir.

Yargılamada uzmanların hazırladığı sosyal inceleme raporu, çocuğun aile ortamını, eğitimini ve gelişimini değerlendirir ve hükmün belirlenmesinde dikkate alınır. Okuldan alınacak olumlu belgelerin dosyaya eklenmesi sürecin çocuk lehine ilerlemesine yardımcı olur.

Eğitim ve Meslek Edindirme

Çocuklar bakımından eğitim, infazın asıl parçasıdır. Zorunlu eğitim çağındaki çocukların öğrenimine devam etmesi sağlanır; bu çağı geçmiş olanlar için meslek edindirme kursları ve açık öğretim devreye girer.

Bu faaliyetlere katılım iyi hal değerlendirmesinde doğrudan dikkate alınır ve hem eğitimevine geçişi hem de denetimli serbestliği hızlandırır. Ailenin çocuğun okul kaydını koruması ve sınav başvurularını takip etmesi, tahliyeden sonra eğitimin kaldığı yerden devam etmesini sağlar.

Görüş ve Aileyle İletişim

Çocuk kurumlarında aileyle bağın korunması infazın amacının bir parçasıdır. Çocuklar da yetişkinler gibi kapalı ve açık görüş, telefon ve mektup haklarından yararlanır; görüş günleri ve süreleri kurumun düzenine göre belirlenir. Görüşlerin nasıl yapıldığını ve bir görüş yasağının nasıl kaldırılacağını cezaevinde görüş yazısında anlattık.

Çocuğunuz başka bir şehirdeki kuruma gönderildiyse, ailenin bulunduğu yere yakın bir kuruma nakil talep edilebilir. Talebi gerekçesiyle, örneğin ailenin maddi durumu ve okul kaydıyla birlikte, kurum idaresine yazılı olarak verin.

Disiplin Cezası Alırsa

Kurumda verilen bir disiplin cezası çocuğun takvimini doğrudan etkiler. Eğitimevindeki bir çocuk kapalı kuruma iade ya da odaya kapatma cezası alırsa ve bu ceza kesinleşirse, kapalı kuruma geri gönderilir. Disiplin cezası aynı zamanda iyi hal değerlendirmesini ve koşullu salıverilme tarihini de etkileyebilir.

Bu yüzden çocuğunuza verilen bir disiplin cezasını öğrendiğinizde süresini kaçırmadan itiraz edin. Disiplin cezalarına karşı infaz hâkimliğine başvuru yolunu hücre cezası yazısında anlattık.

Ailenin İzleyebileceği Adımlar

İlk adım müddetnameyi almaktır. Bu belgede cezanın başlangıcı, koşullu salıverilme ve denetimli serbestlik tarihleri yazar. Yaştan doğan indirimin, yani 15 yaşına kadar geçen günlerin iki kat sayılıp sayılmadığını ayrıca kontrol edin.

İkinci adım, çocuğun doğrudan eğitimevine gitme şartlarını taşıyıp taşımadığına bakmaktır. Kasıtlı suçlarda toplam ceza 3 yılı, taksirli suçlarda 5 yılı geçmiyorsa çocuk kapalı kuruma gönderilmemelidir.

Üçüncü adım, kurumdaki eğitim kayıtlarını ve disiplin işlemlerini takip etmektir. Verilen bir disiplin cezasına süresinde itiraz edilmezse eğitimevine geçiş gecikebilir. Hesapta ya da kurum seçiminde hata görürseniz infaz hâkimliğine başvurabilirsiniz.

Sonuç

12 yaşından küçükler cezaevine girmez. 12 ile 18 yaş arasındaki çocuklar cezalarını yetişkinlerden ayrı, çocuk kapalı kurumlarında ya da çocuk eğitimevlerinde çeker; kasıtlı suçlarda 3 yıla, taksirli suçlarda 5 yıla kadar cezalar doğrudan eğitimevinde infaz edilir. 15 yaşına kadar cezaevinde geçen her gün koşullu salıverilme hesabında 2 gün sayılır; 30 Mart 2020 öncesi suçlarda bu avantaj daha da fazladır.

Çocuğunuzun infaz hesabını ya da kurum yerleştirmesini kontrol ettirmek isterseniz iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz. Diğer konular için infaz hukuku sayfamıza bakabilirsiniz.

SIKÇA SORULAN SORULAR

İLGİLİ YAZILAR