Borçlunun Mal Kaçırmasını Önlemek İçin İhtiyati Haciz Nasıl İstenir?

Borçlunuzun elindeki malları elden çıkarmaya başladığını fark ettiğinizde, dava sonucunu beklemek alacağınızı tamamen kaybetmeniz anlamına gelebilir.

İhtiyati haciz şartlarını, itiraz üzerine duran takipte bu talebin nasıl yapıldığını ve haksız ihtiyati haciz durumunda tazminat riskini anlatıyoruz.

İcra Takibinin Durması ve Mal Kaçırma Tehlikesinin Doğuşu

Bir alacağın tahsili amacıyla başlatılan ilamsız icra takibinde, icra dairesi borçluya bir ödeme emri gönderir. Borçlu, bu ödeme emrini tebliğ aldıktan sonra yasal 7 (yedi) günlük süre içinde borca, faize veya imzaya itiraz etme hakkına sahiptir. Hukukumuzda borçlunun hukuki dinlenilme hakkını korumak için getirilen bu itiraz mekanizması, süresi içinde usulüne uygun yapıldığında hiçbir mahkeme kararına gerek kalmaksızın icra takibini kendiliğinden durdurur.

Takibin durmasıyla birlikte, icra dairesinin yetkileri kilitlenir. Alacaklı artık borçlunun banka hesaplarına haciz ihbarnamesi gönderemez, araçlarına yakalama koyduramaz veya tapu kayıtlarına haciz şerhi işletemez. Duran takibi yeniden canlandırmak ve haciz aşamasına geçebilmek için alacaklının başvurması gereken temel yargı yolu olan İtirazın İptali Davaları, genel mahkemelerde görülür ve delillerin toplanması, bilirkişi incelemeleri derken uzun bir zamana yayılır “.

İşte borçlunun en büyük stratejisi bu zamanı kendi lehine kullanmaktır. Hakkınızdaki borcu inkar eden borçlu, mahkeme süreci boyunca malvarlığını eşine, dostuna veya muvazaalı (danışıklı) üçüncü kişilere devrederek kendini “kağıt üzerinde” fakirleştirir. Siz yıllar sonra itirazın iptali davasını kazanıp %20 icra inkar tazminatına hak kazansanız dahi, tahsilat yapabileceğiniz bir malvarlığı kalmadığı için o karar sadece bir kağıt parçasından ibaret olur. Bu aşamada devreye giren tek kurtarıcı “İhtiyati Haciz” kurumudur.

İhtiyati Haciz Nedir ve Hukuki İşlevi Nelerdir?

İhtiyati haciz; para alacaklarının zamanında ödenmesini güvence altına almak amacıyla, mahkeme kararına dayanılarak borçlunun mallarına, alacaklarına ve diğer haklarına geçici olarak (önceden) el konulmasını sağlayan hukuki bir geçici hukuki koruma tedbiridir “.

İhtiyati haciz, icra takibi sonucunda uygulanan “kesin hacizden” farklıdır. Kesin hacizde amaç malı satıp paraya çevirmek iken; ihtiyati hacizde amaç sadece malı “dondurmak”, borçlunun o malı satmasını veya kaçırmasını engellemektir. İhtiyati haciz konulan bir mal, dava sonuçlanıncaya kadar borçlu tarafından satılamaz, devredilemez. Dava sizin lehinize sonuçlandığında ise bu geçici haciz, otomatik olarak kesin hacze dönüşür ve derhal satış işlemlerine başlanarak alacağınız tahsil edilir “.

Borçlunun Mal Kaçırmasını Önlemek İçin İhtiyati Haciz Şartları Nelerdir?

İcra ve İflas Kanunu’nun 257. maddesi, hangi durumlarda ihtiyati haciz talep edilebileceğini çok net ve kesin kurallara bağlamıştır. Kanun koyucu, alacakların durumunu “vadesi gelmiş (muaccel)” ve “vadesi gelmemiş (müeccel)” olmak üzere ikiye ayırarak şartları belirlemiştir.

1. Vadesi Gelmiş (Muaccel) Alacaklarda İhtiyati Haciz Şartları

Alacağınızın ödeme günü geçmişse, yani alacak muaccel hale gelmişse, ihtiyati haciz istemek nispeten daha kolaydır. İİK madde 257/1 uyarınca vadesi gelmiş borçlarda ihtiyati haciz kararı alabilmek için şu iki şartın birlikte bulunması gerekir:

2. Vadesi Gelmemiş (Müeccel) Alacaklarda İhtiyati Haciz Şartları (Mal Kaçırma Kastı)

Eğer alacağınızın vadesi henüz gelmemişse kural olarak borçluyu sıkıştıramazsınız. Ancak İİK madde 257/2, tam da bu makalemizin konusu olan “kötü niyetli borçlulara” karşı büyük bir istisna getirmiştir. Borcun vadesi gelmemiş olsa bile aşağıdaki olağanüstü durumlardan birinin varlığı halinde mahkemeden derhal ihtiyati haciz istenebilir “:

Eğer borçlunun iş yerini boşalttığını, gayrimenkullerini hızla elden çıkardığını, banka hesaplarındaki paraları yurtdışına transfer ettiğini veya hileli devirler yaptığını tespit ederseniz, alacağınızın vadesi gelmemiş olsa bile derhal mahkemeye başvurarak tüm malvarlığına ihtiyati haciz koydurabilirsiniz. Üstelik kanuna göre; borçlunun mal kaçırma kastı nedeniyle bu suretle ihtiyati haciz konulursa, borç yalnız o borçlu hakkında anında “muaccel (vadesi gelmiş)” sayılır ve derhal icra işlemlerine başlanabilir “.

İtiraz Üzerine Duran Takipte İhtiyati Haciz Nasıl Alınır? (Dava Süreci)

Diyelim ki vadesi gelmiş bir fatura veya sözleşme alacağınız için ilamsız icra takibi başlattınız. Borçlu da 7 gün içinde itiraz etti ve takip durdu. Siz İtirazın İptali Davaları açma hazırlığındasınız ama borçlunun mal kaçırdığını da öğrendiniz. Ne yapmalısınız?

Görevli ve Yetkili Mahkemeye Başvuru

İhtiyati haciz kararı, icra dairesinden değil, uyuşmazlığın esasına bakmakla görevli ve yetkili mahkemeden (Asliye Hukuk, Asliye Ticaret veya İş Mahkemesi) talep edilir “. Davanızı açarken dilekçenizde veya dava devam ederken ayrı bir dilekçeyle mahkemeden “İhtiyati Haciz” talep edebilirsiniz.

Mahkeme, ihtiyati haciz kararını verirken borçluyu dinleyip dinlememekte serbesttir “. Borçlunun mal kaçırma riski çok yüksekse, mahkemeler genellikle borçluya hiçbir tebligat yapmadan (borçlunun haberi olmadan), gıyabında sürpriz bir kararla ihtiyati hacze hükmederler. Böylece borçlunun mallarını gizlemesine fırsat tanınmamış olur.

İspat Yükü: Yaklaşık İspat (Kanaat Getirme)

İhtiyati haciz aşamasında mahkeme, borcun varlığını %100 kesinlikle kanıtlamanızı beklemez. İİK madde 258 uyarınca; alacaklı, alacağı ve icabında haciz sebepleri (mal kaçırma riski) hakkında mahkemeye “kanaat getirecek deliller” göstermeye mecburdur “.

Yargıtay içtihatlarında bu durum “Yaklaşık İspat” kuralı olarak adlandırılır. Elinizdeki sözleşmeler, faturalar, cari hesap ekstreleri, kargo teslim fişleri veya borçlunun mallarını devrettiğini gösteren tapu/araç sorgu kayıtları, mahkemede borcun varlığına ve tehlikenin ciddiyetine dair kuvvetli bir kanaat oluşturmaya yeterlidir.

Teminat Gösterme Zorunluluğu

İhtiyati haciz, borçlu açısından son derece ağır sonuçlar doğuran sürpriz bir işlemdir. Bu nedenle kanun koyucu, haksız yere ihtiyati haciz isteyerek borçluyu mağdur edebilecek kötü niyetli alacaklıları engellemek için “Teminat” şartı getirmiştir. İİK madde 259 uyarınca; ihtiyati haciz isteyen alacaklı, hacizde haksız çıktığı takdirde borçlunun ve üçüncü şahsın bu yüzden uğrayacakları zararlardan mesul olup, Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun (HMK) 96. maddesinde yazılı teminatı vermek zorundadır “.

Uygulamada mahkemeler kural olarak talep edilen alacak miktarının %10’u ile %15’i arasında değişen bir tutarın (nakit veya banka teminat mektubu olarak) mahkeme veznesine depo edilmesini şart koşarlar. Ancak alacağınız bir mahkeme ilamına (kararına) dayanıyorsa teminat aranmaz “. Dava lehinize sonuçlandığında yatırdığınız bu teminatı eksiksiz olarak geri alırsınız.

Sürelerin Hassasiyeti: İhtiyati Haczi Tamamlayan Merasim

İhtiyati haciz kararını mahkemeden aldığınız an iş bitmez. İcra Hukuku kurallarının en katı olduğu aşama olan “İhtiyati Haczi Tamamlayan Merasim” evresinde yapacağınız ufacık bir süre hatası, aldığınız kararın kendiliğinden çöp olmasına yol açar. Hak kaybı yaşamamanız için saniye saniye riayet etmeniz gereken yasal süreler şunlardır:

Bu sürelerden herhangi birinin kaçırılması, davanızdan vazgeçmeniz veya davanızda haksız çıkmanız halinde, büyük emeklerle ve teminatlar yatırarak borçlunun malları üzerine koydurduğunuz ihtiyati haciz hükümsüz kalır ve borçlunun malları üzerindeki tüm blokeler derhal kaldırılır “.

Haksız İhtiyati Haciz Durumunda Tazminat Riski

Hukuk sistemimiz sadece alacaklıyı değil, haksız yere malvarlığı dondurulan borçluyu da korur. Şayet mahkemeyi yanıltarak, aslında borcunuz olmayan veya vadesi gelmeyen bir alacak için sırf karşı tarafı ticari zarara uğratmak amacıyla ihtiyati haciz kararı aldırırsanız ve itirazın iptali davasını kaybederseniz, çok ağır bir faturayla karşılaşırsınız.

Bu durumda borçlu, haksız haciz nedeniyle uğradığı ticari itibar kaybı, üretim durması veya sözleşme ihlali gibi tüm zararlarının tazminini sizden talep edebilir. Üstelik bu zarar, mahkeme veznesine peşin olarak yatırdığınız o %15’lik teminattan doğrudan tahsil edilir “. Bu nedenle ihtiyati haciz silahını kullanmadan önce, alacağınızın hukuki geçerliliğinin ve elinizdeki delillerin gücünün uzman bir hukukçu tarafından titizlikle test edilmesi şarttır.

Bu yazıda anılan hükümlerin tam metnine 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu‘nun resmî yayınından ulaşabilirsiniz.

Uzman Avukat Değerlendirmesi ve Kapanış

İcra takibinize itiraz eden ve bu süreçte mal kaçırma hazırlığında olduğunu düşündüğünüz bir borçluya karşı en etkili çözüm ihtiyati haciz kararı almak. Bunun için mahkemeyi yaklaşık ispat standardında delillerle ikna etmek ve teminat mektubunu doğru şekil şartlarıyla hazırlamak gerekiyor.

10 günlük infaz süresi ve 7 günlük tamamlayıcı dava süresi çok kısa; bu sürelerin kaçırılması haczin kalkmasına ve alacağınızın tehlikeye girmesine yol açabilir.

İhtiyati haciz, borçlunun mal kaçırmasını önlemenin en etkili aracıdır ve süreleri kısadır. İcra ve İflas Kanunu’nun 257. maddesi, rehinle temin edilmemiş ve vadesi gelmiş bir para borcunun alacaklısının borçlunun mallarını, alacaklarını ve diğer haklarını ihtiyaten haczettirebileceğini söyler.

Borç vadesi gelmemişse yalnızca iki hâlde istenebilir: borçlunun belirli bir yerleşim yerinin bulunmaması ya da borçlunun taahhütlerinden kurtulmak amacıyla mallarını gizlemeye, kaçırmaya veya kaçmaya hazırlanması. Karar için 258. madde uyarınca alacaklının alacağı ve gerekiyorsa haciz sebepleri hakkında mahkemeye kanaat getirecek deliller göstermesi gerekir; mahkeme iki tarafı dinleyip dinlememekte serbesttir.

Teminat konusunda 259. madde yol gösterir: haksız çıkan alacaklı doğacak zararlardan sorumludur ve teminat vermek zorundadır, ancak alacak bir ilama dayanıyorsa teminat aranmaz. En kritik süre 261. maddededir: alacaklı, kararın verildiği tarihten itibaren on gün içinde infazını istemezse ihtiyati haciz kararı kendiliğinden kalkar. İtiraz sonrası izlenecek yolu ayrı bir yazıda ele aldık. İtirazın İptali Davaları alanındaki deneyimimizle, ihtiyati haciz talebinizi hazırlamak ve on günlük infaz süresini kaçırmamak için iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.

SIKÇA SORULAN SORULAR

İLGİLİ YAZILAR